Từ “vũ trụ” có nghĩa là gì?

maxresdefault.jpg

Lâu nay, người ta dùng chữ “vũ trụ” để dịch chữ “universe” từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Cách dịch này dùng cho sinh viên các ngành vật lý, thiên văn, thỏa mãn lối đào tạo tiêu thụ.

Chữ Univese gồm hai phần: Uni là một: Un ( tiếng Pháp ) và verse “ vers : ( hướng tới ) ,  ( Đa =Nhất ) 

Trong tiếng Anh, chữ “Universe” mới có ý niệm như là “trụ”, chưa có ý niệm “vũ”.  Thực ra, chữ “universe” của tiếng Anh, chỉ cần dùng chữ “trụ” để dịch.  Từ tiếng Anh “Universe   quan niệm vũ và trụ tách rời nhau. Cụm từ “vũ trụ” của Đông phương cao cấp hơn, rộng hơn và đầy đủ  hơn  hơn cụm từ “universe”.

Theo Hoài Nam Tử thì:
“Tự cổ đi tới kim gọi là Trụ
“Bốn phương trên dưới gọi là Vũ”.
“Vãng cổ lai kim vị chi Trụ

往 估 來 今 謂 之 宙

“Tứ phương thượng hạ vị chi Vũ”

方上 下  謂 之  宇

Còn theo Trang Tử thì
“Có thực sự nhưng không định hạn vào chỗ nào gọi là Vũ
“Có dài (durée) mà không khởi đầu, không cuối thì gọi là Trụ
Cho nên:
Vũ có nghĩa là không gian
Trụ có nghĩa thời gian, cùng với định nghĩa của Hoài Nam Tử như nhau vậy.
“Hữu Thực nhi vô hồ xứ giả, Vũ dã.
Hữu Trường nhi vô bổn phiêu giả, Trụ dã,”
Cái dĩ: Vũ vi không gian chi nghĩa,
Trụ vi thời gian chi nghĩa,
Dữ Nam Tử thuyết đồng.”
**
(từ nguyên theo Nam Hoa XXIII, Canh tang sở).
Dương Hùng nói:
“Đóng khắp trong vòng trời gọi là Vũ.
“Mở khắp cả vũ gọi là Trụ”. (Kim b.50)
Tức là hai yếu tố ngƣợc nhau: đóng là Vũ, mở là Trụ.
La Hồng Sơn có một câu nhấn mạnh vào sự đúc kết Vũ và Trụ nhƣ sau:
“Trên dưới bốn phương, đi từ cổ tới kim, hợp thành một khối, cho nên mới bảo là: không ở chỗ nào, nhưng không nơi nào là không ở”.
Thượng hạ tứ phương, vãng cổ lai kim, hồn thành nhất phiến, sở vi vô tại, nhi vô bất tại (Đại cương 256). **
La Hồng Sơn xem ra cũng đồng ý với tác giả tự điển Từ nguyên trong việc cho hai câu của
Hoài Nam Tử và Trang Tử như nhau. Nhưng nếu xem kỹ lại chúng ta thấy câu của Hoài Nam Tử có tính cách bình dân thường nghiệm hơn, nên có cổ, có kim về thời, có trên, có dưới về Vũ. Tuy nhiên cũng còn cao hơn quan niệm Vũ trụ tách rời nhau, vì ở đây đã có sự đúc kết. Đến câu của Trang Tử thì chúng ta thấy tính chất siêu việt rõ rệt hẳn nhờ hai mệnh đề “Vô hồ xứ giả’ (không ở nơi nào) và “Vô bổn phiêu giả” (không đầu không cuối, vô thuỷ vô chung). Câu này rõ rệt là nói về Thời tính với đại Không gian.
Tất cả vũ trụ đều thế kể cả con người và thảy đều gắn bó nhau bằng nhiều loại trường như tổng hấp dẫn, từ điện và hạt nhân (champ gravitationel, electromagnétique et nucléaire). Do đó bất cứ một động tác nào cũng phân trương ra khắp thiên cầu tuy càng xa càng nhỏ nhưng vẫn còn, y như lúc ném hòn sỏi xuống ao làm cho gợn lên những vòng sóng trước nhỏ sau to, càng to càng tan dần và lan tỏa ra cùng ao. Không thời liên chính là đại dương, còn vạn vật là những làn sóng nhấp nhô, tuy dị biệt nhưng nền sóng là một.
Cổ nhân có nói: “Ngô tâm tiện thị vũ trụ”. Như vậy một nắm tay ta giơ lên cũng gây âm vang lan truyền ra khắp vũ trụ (coextensif à tout l’univers) và hơn thế nữa còn ghi lại trong vũ trụ. Cái tâm của tôi là vũ trụ. Hệ quả quan trọng đầu tiên là con ngƣời làm “chủ nhân ông” của vũ trụ, ngự ở trung cung, nghĩa là ở chung một cung với Hoàng thiên, Hậu thổ.  Vũ trụ của Nhân chủ không có tính cách cơ khí như các quan niệm không thời với bầu khí đặc sệt của chống đối, đấu tranh, tiêu diệt, triệt tam… đầy nhóc “hủy thể của hủy thể” trong biện chứng Hegel, còn đây là vũ trụ của nhân chủ trong không khí Dịch hóa tức là triết lý cơ thể với các nguyên lý bổ túc, hỗ tương hòa hợp như trong một cơ thể: bên ngoài thì rõ ràng trái ngƣợc như tay phải với tay trái, nhưng không là phải trái để chống phá nhau mà để hòa hợp cộng tác. Muốn hiểu biết thêm về con người, cần phải biết địa vị người trong trời đất, trong vũ trụ, hay nói theo tiếng mới trong Không- Thời gian.
Sau định nghĩa thời không là Vũ trụ thì nói đến tượng hình trở thành dung dị hơn, vì hình đó không chi khác hơn là hai hình vuông, tròn vậy. Vuông tròn lại chính là Âm Dương đã được bước thêm một bước nữa. Các việc thường ngày ăn vận (giầy vuông, mũ tròn của kẻ sĩ) cũng vâng theo luật vũ trụ đó, với những hệ quả sâu đậm vào quan niệm về vũ trụ và nhân sinh rất ơn ích cho con người.
Bài viết thuộc Chương trình sửa lỗi chính tả và lỗi ngữ pháp do Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam tổ chức. Xem chi tiết về chương trình này tại đây: http://bit.ly/3913NoI

Viết bởi Lê Tín- hiệu đính bởi Nguyễn Việt Nhân.

Ủng hộ quỹ Cải cách học thuật của Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam

Donate us

$20.00

4 comments

  1. “Tự cổ đi tới kim gọi là Trụ
    (Thời-gian)
    “Bốn phương trên dưới gọi là Vũ”.
    (Không-gian)
    Như vậy, theo Hoài Nam Tử thì Vũ Trụ có nghỉa là Không Gian và Thời Gian.
    *
    “Có thực sự nhưng không định hạn vào chỗ nào gọi là Vũ
    (Khắp Nơi Khắp Cả)
    “Có dài (durée) mà không khởi đầu, không cuối thì gọi là Trụ
    (Vô Cùng Vô Tân)
    Như vậy, theo Trang Tử thì Vũ Trụ là Khắp Nơi và Vô Cùng.
    *
    Theo tôi thì:
    Vũ Trụ là Khoảng Không Có Chứa Vật Chất, rất lớn hoặc rất nhỏ.
    Trong Vũ Trụ có Vũ Trụ.
    Ngoài Vũ Trụ có Vũ Trụ.
    Ngoài thì Lớn Vô Cùng, chứa hết tất cả khoảng không và vật-chất, nếu có.
    Có nghỉa là Rất Lớn, vượt ra ngoài óc tưỡng-tượng của con người, chưa có bộ óc con người nào nghĩ tới được Cái Lớn đó.
    Trong thì Nhỏ Vô Tận, chứa được: 0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000,2 khoảng không và vật-chất của một hạt cát,
    Có nghỉa là Rất Nhỏ, óc của con người không thễ nghĩ tới được Cái Nhỏ đó. Con số nêu trên chĩ đễ diễn ý, chứ chưa đạt đến độ nhỏ Cuối Cùng.
    *
    Ngược lại, Không Gian là Khoảng Không Trống Rổng Không Có Chứa Vật Chất, rất nhỏ hoặc rất lớn.
    Giống như Vũ Trụ.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.