“Doctor” và “tiến sĩ”, những từ ngữ được dịch sang tiếng Việt nhưng chưa trọn nghĩa

 

Untitled
Một tiến sĩ- bác sĩ. Ảnh minh họa từ Internet.

Nguyễn Ngọc Lành gửi đến Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam.

 

Có những từ ngữ được dịch sang tiếng Việt nhưng chưa trọn nghĩa.
Ví dụ, doctor (tiếng Pháp là docteur) được dịch sang tiếng Việt là “tiến sĩ” và được sử dụng hàng trăm năm nay. Quen rồi.
Đã tới lúc cần nhận ra sự dịch thuật xưa kia là chưa ổn. Nhưng không dễ khắc phục.

Thật ra, doctor là học vị dành cho giới nghiên cứu khoa học; còn “tiến sĩ” là bằng cấp của nền Nho Học xa xưa (thi đậu, sẽ được bổ nhiệm (làm quan) trong ngạch hành chính – không liên quan tới nghiên cứu khoa học. Các vị tiến sĩ (Nguyễn Du, Phan Huy Chú, Lê Quý Đôn…) nếu có công trình thì đó là do các vị hoạt động “nghiệp dư”.
Trong tiếng Việt, “nghiệp” có nghĩa là nghề (có chuyên môn và có thu nhập nếu “hành nghề”).
Trong tiếng Việt, “sinh” có nghĩa là “còn đang học” (nho sinh, thư sinh, học sinh, nghiên cứu dinh, sinh viên, thực tập sinh…).
Việc hiểu khác nhau về nội hàm của các từ ngữ đương nhiên xảy ra giức các thế hệ (già và trẻ). Nếu thế hệ cao tuổi không quan niệm nổi về “nghiệp đoàn sinh viên” thì do 2 nguyên nhân:
a) xưa kia đã dịch chưa đầy đủ từ ngữ
b) từ ngữ – theo thời gian – đã mở rộng nghĩa
Tất cả những gì nêu trên chưa phải điều quan trọng.
Trong tình hình hiện nay, điều quan trọng là không để mâu thuẫn thế hệ cản trở sự phát triển theo quy luật.
Nguyễn Ngọc Lành.
Hồi âm sau khi đọc bài Nghiệp đoàn sinh viên và bác Bùi Đức Ly tranh cãi với nhau về tính chính danh của danh nghĩa nghiệp đoàn.

Bài viết thuộc Chương trình sửa lỗi chính tả và lỗi ngữ pháp do Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam tổ chức. Xem chi tiết về chương trình này tại đây: http://bit.ly/3913NoI

Ủng hộ quỹ Cải cách học thuật của Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam.

Donate us

$20.00

One comment

  1. Tôi nhận thấy bài nầy phân tích có phần hợp lý. Để bổ sung và cho thấy vài khía cạnh khác.

    1. Doctor có thể là bác sĩ, một chuyên nghành về y khoa.

    2. Ph.D. có thể là tiến sĩ, đòi hỏi phải có quá trình nghiên cứu và sáng tạo trong luận án, cũng như cách suy nghĩ trong việc làm.

    3. Danh vị thì chả là gì nếu không suy nghĩ kỹ, hành động đúng, tinh thần trong sáng và minh bạch, và cất lên tiếng nói khi cần nói, tự do tư tưởng, tự do phát biểu.

    Các bạn đã thấy các ông tiến sĩ theo đãng và không có đầu óc tò mò hay sáng tạo. Lúc ấy có danh vị nhưng lại ngu ngơ một cách không ngờ được.

    Chúng ta cần sống với tò mò và cố tìm hiểu công chuyện – không cần nhiều tham vọng lắm đâu.

    Đôi dòng đóng góp cho một bài rất hay ở đây! Xin viết như vậy nhiều hơn và phát biểu trong tự do suy nghĩ, tự do tư tưởng và tự do hành động!

    Mong thay1

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.