Làm sao để cân nhắc các lựa chọn xã hội?

download

Lý thuyết lựa chọn xã hội (social choice theory) là nghiên cứu các định lý, quy trình và thủ tục để cân nhắc và lựa chọn các vấn đề xã hội liên quan đến tập thể hay toàn dân. 

Theo định nghĩa, hiệu quả biểu thị mức hiệu suất bằng cách sử dụng lượng đầu vào (input) ít nhất bởi một quy trình hay hệ thống để đạt được lượng đầu ra (output) cao nhất.

Hiệu quả Pareto xảy ra khi có ít nhất một cá nhân có lợi và không ai bị bất lợi. Hiệu quả Kaldor Hicks dựa vào tiêu chuẩn rằng một lựa chọn có thể hiệu quả hơn – miễn là có lợi ích còn lại (net gain) cho xã hội – cho phép bất kỳ người nào có tiềm năng bị thiệt hại được bồi thường từ lợi ích còn lại cho xã hội sau khi lựa chọn.

Ví dụ về các tiêu chuẩn bởi Kaldor Hicks và Pareto  

Tôi dùng một ví dụ đơn giản sau đây để hiển thị các cân nhắc khi xây một phi trường.

Lợi ích (triệu đồng) Chi phí (triệu đồng)
Hành khách 100
Công ty hàng không 120
Dân đen 100
Môi trường 110
Tổng số lợi ích 220
Tổng số chi phí 210
Chi phí còn lại 10

Chi phí còn lại là 10 triệu đồng. Đây là mức thặng dư khi lựa chọn việc xây phi trường. Nhưng, hai nhóm bị thiệt hại – dân đen và môi trường.

Để xây dựng phi trường sẽ không hiệu quả Pareto vì mặc dù có 10 triệu đồng thặng dư – chúng ta có hai nhóm bị thiệt hại.

Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn của Haldor-Hicks, thì nên xây dựng phi trường. Lựa chọn nầy sẽ hiệu quả bởi vì lợi ích còn lại cho xã hội là 10 triệu đồng sau khi tính tất cả các nguồn lợi và bất lợi từ lựa chọn nầy. Trên lý thuyết cũng như trên thực tế, xã hội có đủ tiền để bồi thường cho hai nhóm bị thiệt hại.

Theo Kaldor Hicks, nguyên tắc chính là ý tưởng rằng, về lý thuyết, mọi người có thể được bồi thường. Theo tiêu chuẩn nầy của Kaldor Hicks, khoản bồi thường này trên lý thuyết phải được cân nhắc (mà có thể không xãy ra trong thực tế) trong cách suy tính để chọn các lựa chọn xã hội. Trong khi dưới hiệu quả Pareto, khoản bồi thường này sẽ phải xảy ra thông qua các thỏa thuận tự nguyện giữa hai bên.

Các vấn đề của tiêu chuẩn Kaldor Hicks

Số 1. Chỉ vì, trên lý thuyết, bồi thường có thể được trao cho những người bị thiệt hại, trong thực tế, điều đó có thể không xãy ra. Người dân đen sẽ cảm thấy bị đối xử bất công nếu xã hội lựa chọn để xây phi trường. 

Số 2. Tiêu chuẩn của Kaldor-Hicks có thể dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng và bị coi là không công bằng.  

Số 3. Tiêu chuẩn nầy đặt phúc lợi kinh tế và tổng tiện ích kinh tế lên trên các cân nhắc đạo đức khác, chẳng hạn như các khái niệm về sự công bằng và đồng thuận trong xã hội.

Tiến sĩ Phạm Đình Bá gửi về cho Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam.

 

Nguồn:

https://www.economicshelp.org/blog/glossary/kaldor-hicks/

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.