Làm thế nào để đẩy lùi cuộc tấn công từ độc tài trên trang mạng

Một cô gái trong quán cà phê ở Bắc Kinh-Trung Quốc.  Ảnh chụp tháng 7 năm 2011. Im Chi Yin / The New York Times / Redux
Một cô gái trong quán cà phê ở Bắc Kinh-Trung Quốc. Ảnh chụp tháng 7 năm 2011. Im Chi Yin / The New York Times / Redux

Một Liên minh Tự do Internet được mô phỏng theo Liên minh Châu âu là cách duy nhất để bảo đảm tự do Internet khỏi các mối đe dọa từ các quốc gia độc tài và các tác nhân xấu khác. Một hệ thống như vậy sẽ được thừa nhận là ít toàn cầu hơn so với Internet tự do hiện nay. Nhưng chỉ bằng cách tăng chi phí cho hành vi độc hại, Hoa Kỳ và bạn bè của họ mới có thể giảm bớt tai họa của tội phạm mạng và hạn chế thiệt hại mà các chế độ như Bắc Kinh và Moscow có thể gây ra cho Internet.

Những ngày đầu của Internet mấy thập kỷ trước đã truyền cảm hứng cho một giấc mơ: các quốc gia độc tài, phải đối mặt với triển vọng kết nối với một hệ thống truyền thông toàn cầu mới hoặc bị loại bỏ khỏi hệ thống nầy, độc tài sẽ chọn lựa cách kết nối vào hệ thống mạng toàn cầu. Theo dòng suy nghĩ không tưởng này, một khi các quốc gia độc tài đó kết nối với thế giới tự do, dòng thông tin và ý tưởng mới từ thế giới bên ngoài chắc chắn sẽ kéo các quốc gia độc tài theo hướng mở cửa kinh tế và tự do hóa chính trị. Trong thực tế, điều nầy không xảy ra. Thay vì truyền bá các giá trị dân chủ và lý tưởng tự do, Internet đã trở thành trụ cột của các quốc gia độc tài áp đặt sự giám sát độc đoán trên toàn thế giới. Các chế độ ở Trung Quốc, Nga đã sử dụng cơ sở hạ tầng Internet để xây dựng mạng lưới quốc gia của riêng họ. Đồng thời, họ đã cài đặt các rào cản kỹ thuật và pháp lý để ngăn chặn công dân của họ tiếp cận Internet rộng hơn và hạn chế các công ty phương Tây xâm nhập thị trường kỹ thuật số của họ.

Nhưng mặc dù những lo lắng ở Mỹ và Europe về các kế hoạch của các nước độc tài để chia rẽ Internet, Bắc Kinh và Moscow không muốn Trung Quốc và Nga chỉ thu gọn trong trang mạng của chính các quốc gia nầy và tự cắt đứt khỏi mạng Internet toàn cầu. Bắc Kinh và Moscow cần truy cập Internet để đánh cắp tài sản trí tuệ, tuyên truyền, can thiệp vào cuộc bầu cử ở các quốc gia tự do, và đe dọa cơ sở hạ tầng quan trọng ở các nước nầy. Trung Quốc và Nga có lý tưởng muốn tạo lại mạng Internet theo cách kiểm soát của chính họ và buộc thế giới phải chơi theo các quy tắc đàn áp của họ. Nhưng họ đã không thể làm được điều đó vì vậy thay vào đó họ đã tăng cường nỗ lực kiểm soát chặt chẽ việc tiếp cận bên ngoài vào thị trường của họ, hạn chế khả năng tiếp cận Internet rộng hơn của công dân của họ, và khai thác lỗ hổng đi kèm với tự do kỹ thuật số và cởi mở được hưởng ở phương Tây để làm lợi cho độc tài mà họ mong muốn duy trì.

Liên minh Tự do Internet – Internet Freedom League

Hoa Kỳ và các đồng minh và đối tác của mình nên ngừng lo lắng về nguy cơ chính quyền độc tài chia tách Internet. Thay vào đó, họ nên tự chia tách Internet theo cách mà họ có thể kiểm soát, bằng cách tạo ra một khối kỹ thuật số trong đó dữ liệu, dịch vụ và sản phẩm có thể lưu chuyển tự do giữa các quốc gia tự do, và triệt ra ngoài các quốc gia không tôn trọng quyền tự do ngôn luận hoặc quyền riêng tư, các quốc gia tham gia vào hoạt động gây rối hoặc cung cấp nơi trú ẩn an toàn cho tội phạm mạng. Trong một Liên minh như vậy, các quốc gia triển khai một tầm nhìn của một Internet thực sự tự do và đáng tin cậy. Các quốc gia nầy sẽ duy trì và mở rộng lợi ích của việc kết nối. Các quốc gia phản đối tầm nhìn nầy sẽ bị ngăn cản việc các quốc gia nầy cố phá rối tầm nhìn nầy. Mục tiêu của Liên minh là một phiên bản kỹ thuật số của “Thỏa thuận Schengen”, một thảo thuận đã bảo vệ sự di chuyển tự do của con người, hàng hóa và dịch vụ ở châu Âu. 26 quốc gia trong khu vực Schengen tuân thủ một bộ quy tắc và cơ chế thực thi; các quốc gia không tuân thủ thảo thuận nầy bị loại ra khỏi hoạt động của các quốc gia tham gia vào thỏa thuận nầy. 

Kiểu sắp xếp theo dạng thảo thuận Schengen là những gì cần làm để bảo tồn mạng Internet mở. Washington nên thành lập một liên minh để đoàn kết người dùng Internet, các công ty và các quốc gia xung quanh các giá trị dân chủ, tôn trọng luật pháp và thương mại kỹ thuật số công bằng: Liên minh Tự do Internet (Internet Freedom League). Thay vì cho phép các quốc gia không chia sẻ các giá trị nhân quyền và tự do truy cập Internet và các công nghệ và thị trường kỹ thuật số phương Tây, Liên minh do Hoa Kỳ lãnh đạo nên đặt ra các điều khoản và điều kiện theo đó những quốc gia không phải là thành viên có thể duy trì kết nối tuy rằng Liên minh nên dựng lên các rào cản làm hạn chế giá trị các quốc gia phá hoại có thể đạt được bằng các hoạt động tác hại mà các quốc gia phá hoại có thể gây nên. Liên minh sẽ không nâng cao một màn sắt kỹ thuật số để ngăn cản sự tiếp cận; ít nhất là ban đầu, hầu hết lưu lượng truy cập Internet vẫn sẽ lưu chuyển giữa các thành viên và những nước không phải là thành viên. Liên minh sẽ chủ yếu chặn các công ty và tổ chức hỗ trợ tội phạm mạng, thay vì chặn toàn bộ các quốc gia có các công ty nầy. Các chính phủ trong Liên minh về cơ bản chấp nhận ý tưởng về một Internet mở, khoan dung và dân chủ, nhưng các chính phủ phải cam kết đấu tranh để sống theo tầm nhìn của Liên minh. Cách thức nầy sẽ tạo động lực để chính phủ trong và ngoài Liên minh cải thiện các nỗ lực thực thi của họ để tham gia và kết nối an toàn cho các công ty và công dân của họ trong việc kết nối rộng trong Liên minh. Tất nhiên, các chế độ độc đoán ở Trung Quốc, Nga và các nơi khác có thể sẽ tiếp tục bác bỏ tầm nhìn nầy. Thay vì cầu xin và nài nỉ các chính phủ như vậy chơi đẹp, từ giờ trở đi, Hoa Kỳ và các đồng minh nên đặt ra luật: tuân theo các quy tắc, hoặc bị cắt đứt khỏi Liên minh.

Kết thúc giấc mơ của Internet không biên giới 

Chế độ ở Trung Quốc sử dụng trí thông minh nhân tạo để giúp họ giám sát người dân tốt hơn và đã học cách kết nối màng hình an ninh, hồ sơ tài chính và hệ thống giao thông để xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin khổng lồ về hoạt động của từng công dân. Đội quân kiểm duyệt Internet hai triệu người của Trung Quốc đang được đào tạo để thu thập dữ liệu để cung cấp cho hệ thống tính điểm tín dụng xã hội theo kế hoạch, sẽ xếp hạng mọi cư dân của Trung Quốc và thưởng phạt các hành động được thực hiện cả trực tuyến và ngoại tuyến theo tầm nhìn của đảng. Cái gọi là “Bức tường lửa vĩ đại” của Trung Quốc, cấm người dân trong nước truy cập tài liệu trực tuyến mà đảng cho là không thể chấp nhận được, đã trở thành mô hình cho các chế độ độc đoán khác. Theo Freedom House, các quan chức Trung Quốc đã tổ chức các buổi đào tạo về cách phát triển hệ thống giám sát Internet kiểu Trung Quốc với các đối tác ở 36 quốc gia. Ở 18 quốc gia, Trung Quốc đã giúp xây dựng những mạng lưới kiểm soát trên mạng như vậy.

Sử dụng thương mại kỹ thuật số như là một đòn bẩy chống độc tài

Khu vực Châu Âu Schengen cung cấp một mô hình thực tế, trong đó người dân và hàng hóa đi lại tự do mà không cần thông qua kiểm soát nhập cư và hải quan. Khi một người vào khu vực thông qua một quốc gia và bộ máy an ninh biên giới của quốc gia trong khu vực, người đó có thể truy cập vào bất kỳ quốc gia nào khác mà không cần thông qua kiểm tra nhập cư hoặc hải quan khác. Thỏa thuận tạo ra khu vực này trở thành một phần của luật pháp EU năm 1999; các quốc gia ngoài EU như Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ cuối cùng cũng tham gia. 

Tham gia khu vực Schengen đi kèm với ba yêu cầu có thể phục vụ như một mô hình cho Liên minh Tự do Internet. Đầu tiên, các quốc gia thành viên phải cấp thị thực thống nhất và chứng minh an ninh mạnh mẽ trên biên giới với bên ngoài của họ. Thứ hai, họ phải thể hiện rằng họ có khả năng phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật ở các quốc gia thành viên khác. Và thứ ba, họ phải sử dụng một hệ thống chung để theo dõi các lối ra vào khu vực. Thỏa thuận đặt ra các quy tắc quản lý giám sát xuyên biên giới và các điều kiện theo đó các nhà chức trách có thể truy đuổi các nghi phạm và dẫn độ nhanh các nghi phạm hình sự giữa các quốc gia thành viên.

Thỏa thuận tạo ra các khuyến khích rõ ràng cho sự hợp tác và cởi mở. Bất kỳ quốc gia EU nào muốn công dân của mình có quyền đi du lịch, làm việc hoặc sống ở bất cứ đâu trong EU đều phải thực hiện các biện pháp kiểm soát biên giới theo tiêu chuẩn Schengen. Bốn thành viên EU, Bulgaria, Croatia, Síp và Romania, đã không được phép tham gia khu vực Schengen vì họ đã không đáp ứng các tiêu chuẩn kể trên. Tuy nhiên, Bulgaria và Romania đang trong quá trình cải thiện kiểm soát biên giới để họ có thể tham gia. Nói cách khác, các ưu đãi đang hoạt động vì các quốc gia muốn thành thành viên đang cải thiện các hoạt động liên hệ.

Để Liên minh Tự do Internet hoạt động, cách hiệu quả nhất để kéo các quốc gia vào đường dây là đe dọa từ chối họ các sản phẩm và dịch vụ của các công ty lớn như Amazon, Facebook, Google và Microsoft và cắt quyền truy cập của các doanh nghiệp của họ vào thị trường của hàng trăm triệu người tiêu dùng ở Hoa Kỳ và Châu Âu. Liên minh sẽ không chặn tất cả lưu lượng truy cập từ những nước không phải là thành viên vì khu vực Schengen không đóng cửa tất cả hàng hóa và dịch vụ từ những nước không phải là thành viên. Chúng ta phải nhận ra rằng khả năng lọc có ý nghĩa tất cả lưu lượng độc hại ở cấp quốc gia là vượt quá khả năng của công nghệ ngày nay. Hơn nữa, cố gắng lọc có ý nghĩa tất cả lưu lượng độc hại ở cấp quốc gia sẽ gây hại nhiều hơn vì sẽ xâm phạm quyền riêng tư và quyền tự do dân sự. Nhưng Liên minh sẽ cấm các sản phẩm và dịch vụ từ các công ty và tổ chức được biết là tạo điều kiện cho tội phạm mạng ở các quốc gia không phải là thành viên.  

Nâng cấp Internet tự do

Một nguyên tắc nền tảng của Liên minh sẽ là bảo vệ quyền tự do ngôn luận trên Internet. Thành viên, tuy nhiên, sẽ được phép đưa ra ngoại lệ trên cơ sở từng trường hợp. Chẳng hạn, mặc dù Hoa Kỳ sẽ không bị buộc phải chấp nhận các hạn chế của EU đối với tự do ngôn luận, tuy vậy các công ty Hoa Kỳ sẽ cần nỗ lực hợp lý để không bán hoặc hiển thị nội dung bị cấm cho người dùng Internet ở Châu Âu. Cách tiếp cận này, theo nhiều cách, sẽ giữ nguyên hiện trạng. Nhưng nó cũng sẽ cam kết các nước phương Tây chính thức hơn trong nhiệm vụ ngăn chặn các quốc gia như Trung Quốc theo đuổi tầm nhìn của độc tài độc đảng và dùng lý do “bảo mật an ninh quốc gia” bằng cách nhấn mạnh rằng một số hình thức thể hiện trên mạng là mối đe dọa an ninh quốc gia đối với họ. Ví dụ, Bắc Kinh thường xuyên gửi yêu cầu tới các chính phủ khác để gỡ bỏ nội dung được lưu trữ trên các trang mạng trên lãnh thổ của các chính phủ nầy, bởi các nội dung nầy chỉ trích chính quyền Trung Quốc. Hoa Kỳ từ chối các yêu cầu như vậy, nhưng những nước khác có thể cảm thấy họ bị đe dọa từ Trung Quốc. Thực vậy, Trung Quốc đã trả đũa các từ chối của Hoa Kỳ bằng cách tung ra các cuộc tấn công mạng trên các nguồn tài liệu họ cho là đe dọa an ninh của họ. Liên minh sẽ khuyến khích các quốc gia khác từ chối các yêu cầu như vậy của Trung Quốc và các quốc gia thành viên khác sẽ giúp bảo vệ họ khỏi mọi sự trả thù từ Trung Quốc.

Các rào cản cho việc thành lập Liên minh tự do Internet

Thành lập một Liên minh Tự do Internet sẽ đòi hỏi một sự thay đổi đáng kể trong suy nghĩ. Nó vẫn là một phần của phúc âm về tự do Internet rằng kết nối cuối cùng sẽ thay đổi chế độ độc đoán. Nhưng điều nầy đã không xãy ra. Một sự không sẵn lòng chấp nhận thực tế đó là rào cản lớn nhất đối với một cách tiếp cận Liên minh miêu tả ở trên.  

Các công ty công nghệ phương Tây có thể sẽ chống lại việc thành lập Liên minh Tự do Internet, vì họ đã làm việc để xoa dịu Trung Quốc và tiếp cận thị trường Trung Quốc, và vì chuỗi cung ứng của họ phụ thuộc vào các nhà sản xuất Trung Quốc. Tuy nhiên, chi phí cho các công ty như vậy sẽ được bù đắp một phần bởi thực tế là bằng cách cắt đứt Trung Quốc, Liên minh sẽ bảo vệ họ khỏi sự cạnh tranh của Trung Quốc một cách hiệu quả.

Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto, Canada

Bài viết thuộc Chương trình an toàn kỹ thuật số do Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam phối hợp với Nghiệp đoàn tin học Việt Nam đồng tổ chức

Nguồn:

Richard A. Clarke and Rob Knake. The Internet Freedom League – How to Push Back Against the Authoritarian Assault on the Web. Foreign Affairs, Sep. 2019. https://www.foreignaffairs.com/articles/2019-08-12/internet-freedom-league

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s