Tranh lợn Đông Hồ và nền văn hóa vô ngôn

Nhà nghiên cứu Nguyễn Việt Nho gửi đến Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam

Trước hết tác giả xin có lời xin lỗi: Mấy tuần nay không có bài trích đăng nào và cũng không có lời giải thích cùng qúi bạn đọc vì ba lý do: Thứ nhất máy điện toán bị hỏng, thứ hai lý do sức khỏe, thứ ba công chuyện gia đình, nay xin có lời cáo lỗi cùng bạn đọc. Có lẽ từ nay bài trích đăng sẽ không thường xuyên vào thứ Bảy hay Chủ Nhật mỗi tuần như trước được.

Trên đây là bức tranh dân gian “ĐÀN LỢN ĐÔNG HỒ” được truyền dòng ở làng Đông Hồ (*). Tranh qua bao đời vẫn là không khác về nội dung, màu sắc và bố cục, tuy không có một chữ hay một chữ số nhưng chứa trong đó nhiều tượng hình và tượng số để qua đó ta có thể hiểu ý tiền nhân muốn chuyền tải ĐẠO VI ÊT lại cho hậu thế. Thật thế, bài viết sẽ từ từ giải mã để làm rõ điều nầy qua các tiểu mục bên dưới:

I. VỀ NỘI DUNG TRANH LỢN (HEO)

Hình 1: Tranh chỉ có lợn với máng ăn và một cây 3 lá, không có gì khác và thường được bán vào dịp Tết Nguyên Đán. Đàn lợn gồm 6 con gồm 1 mẹ và 5 con. 5 con chia thành hai nhóm: Một nhóm 2 con, nhóm kia 3 con, tất cả đều hướng đầu về con heo mẹ và mỗi con heo con của 5 con mang mỗi màu của ngũ sắc đại diện cho Ngũ hành là Kim trắng, Mộc xanh lá cây, Thủy đen, Hỏa đỏ, Thổ vàng.

Hình 2: Hình heo mẹ có màu vàng, đứng cạnh cây 3 lá với 3 phần rõ nét là: Gốc rễ, thân và 3 cành lá được phóng đại nhằm lưu ý người xem tranh cần đặc biệt lưu ý vào.

Tổng quan của tranh ĐÀN LỢN ĐỒNG HỒ chỉ có thế. Tôi không là họa sĩ, không có một ngày học vẽ tranh nên không có lời bình tranh. Chủ đích bài viết là giải mã tranh thông qua tượng mà tranh chưng ra.

II. GIẢI MÃ TRANH LỢN: TRANH LỢN VỚI TƯỢNG CHƯNG GIUP TA HIỂU TRANH THAY CHO LỜI QUI ƯỚC

Xin đi thẳng vào chủ đề: Nhìn hai hình trên ta thấy chỉ có hình và tượng mà không có lấy một lời hay một chữ số. Tượng ở đay là tượng Âm Dương và số của heo và cây 3 lá hay 3 lá trên 1 cây, chưng bày ra đặc biệt rất rõ nét. Chính nhờ vào các tượng màu (ngũ sắc) và tượng số (số lượmg heo và sự phân bố số heo) hay tượng cây trên tranh mà có thể giải mã tranh để hiểu ý truyền của tiên nhân qua tranh vẽ.

Như ở những bài trích trước, giờ xin được nhắc lại là: Văn Hóa Việt có hai nhánh: Một nhánh thuộc văn chương của văn gia sử dụng ngôn từ, một nhánh nữa là của chất gia hay Đạo gia sử dụng tượng để diễn ý. Tranh ĐÀN LỢN ĐÔNG HỒ thuộc nhánh văn hóa thứ hai nhằm chuyển tải Đạo. Bài viết sẽ dựa vào TƯỢNG VĂN H ÓA (tượng màu và tượng số) mà giải mã tranh. Đây chính là những cái “signs” (dấu hiệu) và “symbols” (biểu tượng) thay lời để diễn Ý mà giúp ta thấy ĐẠO thay vì nghe nói về ĐẠO thông qua lời qui ước.

@ Về Việc Chọn Lợn Vẽ Tranh: Heo là loài tham ăn, gì cũng ăn, cả heo rừng lẫn heo nhà đều như thế. Điểm đặc biệt hơn nữa, lợn là loài ham mê sắc dục. Phim ảnh của nhiều nước đều lấy heo để nói lên ý này. Ngày nay film sex, phim con heo (film cochon) đều lấy heo để định danh … Trong Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân nhân vật Trư Bát Giới mang mặt heo vì tham sắc dục mà không biết bao lần mang họa vần không chừa. Trong dân gian Việt, để chỉ làm chuyện “ấy” là “làm trò con heo”, cơn đòi hỏi làm chuyện “ấy” là lợn lòng trổi dậy. Ham làm chuyện “ấy” là tính thiên phú của loài heo, thắng vượt các loài khác. Tứ khoái, “ăn, ngủ, ‘ấy’,” ị” là của muôn loài nhưng loài heo là nhất, thế nên nhiều tộc dân trên thế giới đã chọn heo là đại diện cho biểu tương của loài tham ăn (trong tranh là biểu biểu tượng cái máng heo), sắc dục (biểu tượng của 2 vòng Thái cực rất rõ nét).

Ý thoáng nhận qua tranh, chọn heo làm tranh Tết để qua có tiền nhân Việt muốn chuyển lời chúc Tết đến mọi gia đình mong được vui vẻ, thoải mái, hạnh phúc, thõa mãn tứ khoái tối đa để mặc sức mà sanh con cả đàn cháu đống, sinh sản tràn đầy như “như cát trên biển, như sao trên trời” …. Ý nầy sẽ thấy rõ hơn nữa thông qua tượng con huyền số 4 (chân của heo), xin giải trình bên dưới:

@Tượng Số 4: Heo là loài 4 chân. Con 4 nếu nhìn dưới nhãn quan huyển số chứa huyền ý thì 4 là con 100 tức con Chấn/Lôi (). Lôi ngoài nghĩa là Rồng, là sấm, sét còn có nghĩa là sự bùng nổ, sinh nẩy tối đa và con 4 nếu viết với hệ 6 nét là con 100/000 (số viết dưới dạng Dịch nòng nọc) tức con Lôi Địa Dự dưới dạng Dịch Càn Khôn là (/). Dự là vui vẻ, là hạnh phúc …

Đó là ý nghĩa thoạt nhận của tranh thông qua con huyền số 4, nó như là lời chúc Tết, chúc Xuân không khác với tượng của con heo quay xuất hiện trong đám cưới: Đám cưới gi thìếu gì thiếu, không thể thiếu con heo quay con với đủ 4 chân!

@ Tượng Màu Vàng Của Heo Mẹ: Heo mẹ (heo nái, heo cái) nổi bậc nhất trong tranh. Nhìn vào tranh thì nhận ra con heo mẹ với màu vàng đập vào mắt trước hết. Màu vàng ý thuộc hành Thổ, là tượng của Khôn 000 () hay Cấn 001 (). Thổ/Địa, trong Ngũ được xếp vào trung cung (trong tranh là tượng chưng ra bởi 5 heo con mang màu ngũ sắc quây quanh con heo mẹ màu vàng). Mẹ nằm giữa màu vàng hành thổ) mang lấy tính bao dung (dung nạp các hành kia), tính nuôi dưỡng, tính thương yêu mà không màn đến đáp đền như là tính Âm của Địa/ Đất. Đây là ý của bầy heo con với màu sắc trong tranh đều quay về me.

_ Đàn heo tất cả từ 1 mẹ mà ra như là là từ một Thái Cực phát triển mà nên. Mà Thái Cực là tượng đồ gộp cà Âm Dương (1 Âm, 1 Dương trong 1), là tượng của lưỡng nhất hay song nhị: 1 mà 2; 2 mà trong 1. Nói lên điều này để ta cần ghi nhận tượng heo mẹ chứa trong nó hai con huyền số 1 và 2 mang tượng hình Thái Cực có hai nghi Âm Dương goi là Lưỡng Nghi.

@Tượng Ngũ Sắc Và Tượng Số Của Bầy Heo Con: Bầy heo con mang màu ngũ sắc, mỗi con mỗi màu tượng trưng cho ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, gợi ra luật Thường tương sinh tương khắc như đã thưa ở các bài trước.

_ Ý nghĩa của 2 huyền số 1 và 2. Con 1 chuyển sang hệ lý số là con Cấn 001 (). Cấn thuộc hành Thổ, chỉ Mẹ với đầy tính bao dung, thương yêu, bảo bọc như đã nói phần trên.

_ Ý nghĩa của con huyền số 2: Con 2 viết ra lý số (để biết cái lý của nó nằm trong con số này) là con Khảm/Thủy 010 hay (). Khảm chưng ta tượng có một nét dương Càn (__) nằm kẹp giữa 2 nét Âm Khôn (_ _), như là trong bụng mẹ vốn có sẵn mầm sinh. Ngoài ra, khi huyền số 2 nầy viết dưới hệ 6 hào Dịch sẽ là con Thủy Địa Tỉ (010/000) hay ()/. Tỷ là gặp gỡ. Nước gặp đất, Âm Dương gặp nhau (nước trên thấm xuống đất dưới, Âm Dương kết hợp, sự sống bắt đầu …

@ Tượng Số Qua Bầy Heo và Tượng Cây Với 3 Thành Phần:

Tất cả cố heo trong tranh là 6 con, có 5 con và 1 mẹ; 5 con chia thành 2 nhóm, một nhóm gồm 2 con nhóm kia là 3 con. 2 và 3 lập thành phân số 2/3 hoặc 3/2; con số 3 ( thấy qua cây có 3 thành phần hay cây với 3 lá)

Trong ý nghĩa của Lý số thì những con số trên là những con huyền số có chứa huyền ý trong chúng. Giờ muốn biết huyền ý ta cần đổi chúng sang hệ Lý Số hay Dịch Số:

_ Con 6 (Bầy heo 6 con): Với hệ 3 hào là con 110 tức (), là Trạch/Đoài, ngoài nghĩa chỉ phương Tây còn có nghĩa là thành qủa, kết qủa Phương Đông, phương Đoài (Đông bình Tây qủa). Nhhĩa ở đây là kết qủa thành qủa, thành tựu được gôm tụ, được đúc kết từ những gì tranh chưng ra. Điều nầy thấy được nếu viết con 6 nầy với hẹ 6 nét là con Trạch Địa Tụy 110 000 TRạch Địa Tụy (/). Tụy là gôm, nhóm. bao hàm, chứa đựng …

_ Con 5 (5 heo con) 5 viết với hệ 3 hào là 101 là LI/Hỏa. Li là con Lý Số nằm phương Nam BQ HT chưng ra là Đạo Lý vì cả 3 hào đều nằm vị thế trung chính. Ở trong ý nghĩa tranh là muốn dẫn ta vào Đạo Lý Trung Chính của phương Nam. Trong dụ ngôn Chúa làm phép với 5 ổ bánh mì và 5 con cá cho nhiều ngàn người ăn no nê mà còn dư thừa, các con số nầy cũng mang nghĩa là các con huyền số, theo đó thì đoàn người đói đây là đói Đạo Lý (như ý con 5 vùa giải) và Đạo Lý ở đây là Đạo Lý Âm Dương hay Càn Khôn/Trời Đất (thấy qua con 2, gồm một Âm, 1 Dương).

Dụ ngôn là nói cho người ngoại, thấy được Đạo là điều giành cho tông đồ của Ngài, như Ngài nói: “Ta nói nước thiên đàn cho các tông đồ bằng mạc khải và người ngoại Đạo bằng dụ ngôn”. Trong ý nầy việc giải mã số 5 và số 2 ở đây nói riêng và các con huyền số khác chứa trong tranh là để giúp ta “mạc khải” (thấy trực tiếp Đạo Lý) qua sự vận hành của Tam Cương, Ngũ Thường, Việc làm nầy là của hướng văn hóa của nhánh của Đạo gia, tuy xưa nhưng mang tính của khoa học vì y cứ trên các con toán số, toán lý số.

_ Phân số 2/3: đọc là vài ba, Lý số là Thủy Phong Tỉnh (/).Tỉnh là cái giếng, là nguồn nước cho sự sống, nghĩa bóng là nguồn sống tâm linh hay chủ Đạo văn hóa Viêt nên còn được gọi là Việt Tỉnh.

_ Phân số 3/2: Sắp ngược lại, đặt số Dương (3 lẻ) trên Âm (2 Âm chẵn), kiểu Tàu, đọc là tham lưỡng (tham lưỡng nhi ỉ số) và Tàu cho con số nầy là thiên định.

Nghĩa của 3/2 Phong Thủy Hóan / là hoán đổi, hoán chuyển, sửa lại, chữa lại. Sửa lại cái gì? Sửa lại con 2/3 Thủy Phong Tỉnh là tỉ số có con số 2 Âm đặt trên dương 3 mà Âm trên Dương (đặt vậy là đặt thuân bởi để Âm trên Dương là Địa trên Thiên là Thái, Tàu sửa lại đặt Dương trên Âm mang lấy nghĩa là Thiên Địa Bỉ. Sửa lại như thế là không tốt, cũng vì thế dòng Việt phương Nam gọi người phương Bắc là Tàu Chệch (sửa lại cái đi khiến chệch cái hướng của Đạo Lý có từ trước nó của nguyên Nho hay Việt Nho chỉ ra). Đây là một trong nhiều điều cơ bản chỉ ra sự khác biệt của nền Việt Nho và Hán Nho).

@ Tượng Cây Với Cấu 3 Lá hay Cây Gổm 3 Phần:

Cây với 3 thành phần: Gốc rễ , thân và với 3 lá trong 1 nhánh. Ba thành phần nầy phổ cập khắp trên mọi sự vật trong trời đất, từ vi mô đến vĩ mô: Một mguyên tử cũng gồm có electron, proton và neutron; thân thể người ta chia ra 3 phần: Đầu, mình và tứ chi, một cây có gốc rễ cây, thân cây và cành lá … 3 thành phần nầy cũng phổ cập ngay cả trên những lãnh vực trừu tượng, Chúa Jesus gọi 3 thành phần nầy là Chúa 3 Ngôi trong một Thiên Chúa, Ông Thánh Saint Patríck muợn hình ảnh cỏ ba lá để giúp ta nhện ra ba thành phần nầy. Dịch gọi nó là Tam Cương Thiên Địa Nhân hay Tam Hoàng, Ba vua Trời Đất người là Thiên Hoàng, Địa Hoàng và Nhân Hoàng, Phật giáo gọi là Phật Tam Tính, Phật Tam Thể Bi Trí Dũng hay Tam Thân Phật. Thế hệ lớn tuổi người Việt gọi là Đạo Ba, huyền thoại Táo Quân gọi là chiếc kiền ba chân táo … Trong Dịch Lý, con 3 nầy ngầm chỉ Tam Cương trong nghĩa là 3 hào hình thành một con số của Bát Quái.

Đạo Ba đóng vai trò rất quan trọng trong văn hóa Việt, sẽ có dịp trở lại, ở đây chỉ xin giới hạn viết về con 3 như là một con huyền số:

_ Con 3 (3 lá trong một nhánh, ba phần trong một cấu trúc của cây). 3 viết ra lý số là Phong Địa Quán 000 011 (/). Quán là quan sát những gì chính sự vật (ở đây là TRANH ĐÀN LỢN ĐÔNG HỒ) chưng ra.

Những gì tranh chưng ra tượng hìnhvà tượng số như đã dẫn giải ở các phần trên. Cũng nhờ những thứ chưng ra nầy mà Đạo Dịch vô Ngôn đtược “mạc khải”!

III. ĐẠO VIỆT THẤY QUA TRANH

_ Đạo Dịch là Đạo Chuyển Dịch của sự vật, nó rất đơn giản và chân thật. Đạo nầy đúng là Đạo và Đạo không nằm ngoài Tam Cương. Chính từ Tam Cương mà có được Bát Quái (Tam Cương, trong phạm trù Dịch, là ba hạn số tức ba hào hình thành tám con Dịch số gọi là Bát Quái). Có được Bát Quái là có được Ngũ Hành. Có Ngũ Hành là thấy Ngũ Thường tức Thường Đạo hay Đạo Thường Hằng vận hành chu trình sinh diệt của mọi Sự Vật trong hoàn vũ.

Tam Cương thể hiện ở mọi nơi, nhưng không là dễ nhận biết. May thay nhờ sự quan chiêm Ông Bà dòng Việt ngàn xưa và đã mô phỏng các tượng nầy mà dùng 3 hào Dịch để hình thành Bát Quái gộp muôn vật vào trong để qua đó mà ta thấy được nền Dịch Lý Vô Ngôn. Cái khó cho người học Dịch là áp dụng nó sao cho đúng với thời vị để hiểu nghĩa của tượng như Không Tử nói là “Tùy thời chi nghĩa đại hỉ tai. Nhưng để thông triệt được tùy thời vị mà hiểu tượng (tượng đồ, tượng số và tượng ý) cũng không là dễ. Thật thế, muốn “tùy thời vị” của tượng chưng ra nhiều khi cần phải học cả đời. Chính ông Khổng đã học đến già cái nhánh văn hóa Đạo Học nầy mà cũng nhận sai Tam Cương, Ngũ Thường của dòng Việt mà cho Tam Cương là Đạo Vua Tôi, Cha Con và Vợ Chồng, cho Ngũ Thường là Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín, qủa là ông đã đi chệch mà đề xướng học thuyết Tàu Chệch! Thật ra, nền tảng để hình thành nền văn hóa của nhánh Đạo học chỉ đơn giản chỉ là :

a_Tượng mang tính Lưỡng nhất tức đồ hình Thái Cực tức hai phần tố Âm Dương trong 1 trong trang là hình thấy trên bụng heo.

b_ Tượng của Tứ Tượng hình thành bởi con 2 trong Thái Cực trực phân lần hai được toán học viết ra là 2 X 2 = 4 hay 22 = 4 tức là các tượng của Thái Âm, Thiếu Dương, Thiếu Âm. Thái Dương.

c_ Tượng 8 con Dịch số gọi là BQ do 3 hào Dịch (gọi là Tam Cương) chưng ra Tam Tài Thiên, Địa Nhân do do Lưỡng Nghi trong Thái Cực trựa phân lần 3 hình thành, nếu dùng toán viết ra là 23= 8. Khi có được Bát Quái thì sẻ có Ngũ Hành, có Ngũ Hành thì sẽ thấy chu trình sinh diệt sinh khắc của Ngũ Thường như đã nói ở các bài trước.

d_ Tượng 64 quái là trọn bộ quyển Kinh “trinh nguyên không một chữ” cũng chỉ là con 2 trong Thái Cực trực phân 6 lần (26= 64)

Qua tranh ĐÀN LỢN ĐÔNG HỒ, xuyên qua bố cục của tranh, cũng đủ cho ta nhận ra được nền tảng của Nguyên Nho hay Việt Nho. Xin đúc kết lại như sau:

_ Sử dụng Ngũ sắc chưng ra ngũ hành từ đó mà nhận ra Ngũ Thưòng

_ Cây 3 phần hay nhánh 3 lá chỉ ra Tam Cương tạo ra tám số “Bát Quái” và 64 số là trọn bộ cuốn kinh “không một chữ”

_ Sử dụng số để chỉ ra sự hình thành các tượng của Thái Cực, Lưỡng Nghi, Tam Tính, Tứ Tượng, Bát Quái, 64 Quái.

_ Sự phân chia đàn heo ra hai nhóm 2/3 (vài ba) chỉ nguồn nước Việt Tĩnh là nguồn văn hóa Tâm Linh Việt …

Tìm về nguồn văn hóa Việt có nhiều lối dân, tranh ĐÀN LỢN ĐÔNG HỒ cũng là một lối. Có thể tranh còn ẩn tàng nhiều điều khác nữa, trên đây chỉ là cái biết thổ thiển của một người học Dịch không có chân sư, xin các vị thông tuệ, thông Dịch cho lời chỉ giáo, rất trân trọng mọi ý kiến. Bài trích tiếp theo có thể sẽ đi vào khai triẻn sâu hơn phần cây ba lá trong tranh với cái áp dụng của nó.

(còn tiếp)

San Jose. ngày 3 tháng 6 năm 2019

Nay kính. Ngyẽn Việt Nho

(*): Làng Đông Hồ thuộc xã Song Hồ, huyện thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, trên bờ Nam sông Đuốngcòn có tên là làng Mái, nổi tiếng về tranh dân gian, đến nay vẫn còn lưu truyền mấy câu ca dao ở đây nói về làng nầy:

Hởi cô thắc lưng bao xanh

Có về làng Mái bới anh thì về

Làng Mái có lịch có lề

Có sông tắm mát, có nghề làm tranh

Xem bản gốc bài viết tại đây:

BÀI TRÍCH 30 KHƠI DÒNG HUYỀN SỬ VIỆT

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s