Tại sao học song ngữ thường có lợi?

18GRAY-jumbo.jpg
Tiến sĩ Phạm Đình Bá- đại học Toronto, Canada

Học và nói hai ngôn ngữ có lợi ích thiết thực rõ ràng trong một thế giới ngày càng toàn cầu hóa. Nhưng trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã bắt đầu cho thấy những lợi thế của song ngữ thậm chí còn cơ bản hơn là có thể trò chuyện với nhiều người hơn. Học song ngữ, hóa ra, làm cho bạn thông minh hơn, so sánh với nếu bạn chỉ học một tiếng nói mà thôi. Học song ngữ có thể có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển não của bạn, cải thiện các kỹ năng nhận thức không liên quan đến ngôn ngữ và thậm chí che chắn chống lại chứng giảm trí nhớ khi về già.

Quan điểm về song ngữ này khác biệt đáng kể so với cách hiểu về song ngữ qua phần lớn thế kỷ 20 vừa qua. Các nhà nghiên cứu, nhà giáo dục và các nhà hoạch định chính sách từ lâu đã coi ngôn ngữ thứ hai là sự can thiệp, nói theo nhận thức nầy, sự cản trở trong việc phát triển học thuật và trí tuệ của trẻ em.

Họ không sai về sự can thiệp: có nhiều bằng chứng cho thấy trong não bộ của một người song ngữ, cả hai hệ thống ngôn ngữ đều hoạt động ngay cả khi người nầy chỉ sử dụng một ngôn ngữ, do đó tạo ra tình huống trong đó một hệ thống cản trở hệ thống kia. Nhưng sự can thiệp này, các nhà nghiên cứu đang tìm ra, đó là một sự bất lợi như cũng lại ngụy trang những lợi ích khác. Học và dùng song ngữ buộc não phải giải quyết xung đột giữa hai hệ thống ngôn ngữ, mang lại cho trí óc một bài tập tăng cường cơ bắp trong não bộ về nhận thức.
Song ngữ, ví dụ, dường như lão luyện hơn so với những người đơn ngữ trong việc giải quyết một số loại câu đố cần phải dùng đầu óc và nhận định. Trong một nghiên cứu năm 2004 của các nhà tâm lý học, những trẻ mẫu giáo song ngữ và đơn ngữ được yêu cầu sắp xếp các vòng tròn màu xanh và hình vuông màu đỏ được trình bày trên màn hình máy tính thành hai thùng kỹ thuật số – một được đánh dấu bằng một hình vuông màu xanh và cái còn lại được đánh dấu vòng tròn đỏ.
Trong nhiệm vụ đầu tiên, các em phải sắp xếp các hình dạng theo màu sắc, đặt các vòng tròn màu xanh vào thùng được đánh dấu bằng hình vuông màu xanh và hình vuông màu đỏ trong thùng được đánh dấu bằng vòng tròn màu đỏ. Cả hai nhóm đã làm điều này với sự dễ dàng tương đương. Tiếp theo, những đứa trẻ được yêu cầu sắp xếp theo hình dạng, điều này khó khăn hơn vì nó yêu cầu đặt các hình ảnh vào thùng được đánh dấu bằng một màu xung đột. Những trẻ song ngữ đã nhanh hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ này.
Bằng chứng tập thể từ một số nghiên cứu như vậy cho thấy trải nghiệm song ngữ giúp cải thiện bộ não được gọi là chức năng điều hành – một hệ thống chỉ huy các quy trình chú ý mà chúng ta sử dụng để lập kế hoạch, giải quyết vấn đề và thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy khác. Các quy trình này bao gồm bỏ qua các phiền nhiễu không đáng chú ý để duy trì sự tập trung, chuyển sự chú ý một cách có chủ ý từ điều này sang điều khác và ghi nhớ thông tin – như ghi nhớ một chuỗi các hướng trong khi lái xe.
Tại sao sự đấu tranh giữa hai hệ thống ngôn ngữ hoạt động đồng thời cải thiện các khía cạnh của nhận thức? Cho đến gần đây, các nhà nghiên cứu nghĩ rằng lợi thế song ngữ chủ yếu xuất phát từ khả năng ức chế được mài giũa bằng cách áp chế một hệ thống ngôn ngữ: sự ức chế này, theo suy nghĩ, sẽ giúp rèn luyện trí óc song ngữ để bỏ qua những phiền nhiễu trong các bối cảnh khác. Nhưng lời giải thích đó ngày càng dường như không đầy đủ, vì các nghiên cứu đã chỉ ra rằng song ngữ hoạt động tốt hơn so với đơn ngữ ngay cả ở các nhiệm vụ không yêu cầu sự ức chế, như luồn một dòng qua một dãy số tăng dần rải rác ngẫu nhiên trên một trang.
Sự khác biệt chính giữa song ngữ và đơn ngữ có thể cơ bản hơn: khả năng giám sát môi trường cao. Một nhà nghiên cứu tại Đại học Pompeu Fabra, Tây Ban Nha, nói, “người với song ngữ phải chuyển đổi ngôn ngữ khá thường xuyên – người ấy có thể nói chuyện với cha bằng một ngôn ngữ và nói chuyện với mẹ bằng một ngôn ngữ khác”. “Việc xữ dụng song ngữ đòi hỏi phải theo dõi những thay đổi xung quanh bạn giống như cách chúng ta theo dõi môi trường xung quanh khi lái xe.”
Một nghiên cứu so sánh những người song ngữ Đức-Ý với các người đơn ngữ tiếng Ý trong các nhiệm vụ giám sát phát hiện ra rằng các người song ngữ không chỉ hoạt động tốt hơn, nhưng họ cũng làm như vậy với ít hoạt động hơn trong các phần của bộ não liên quan đến việc theo dõi, cho thấy rằng họ làm việc hiệu quả hơn.

Trải nghiệm song ngữ dường như ảnh hưởng đến não bộ từ giai đoạn sơ khai đến tuổi già, và có lý do để tin rằng nó cũng có thể áp dụng cho những người học ngôn ngữ thứ hai khi họ đã lớn tuổi.

Trong một nghiên cứu năm 2009 thuộc Trường Quốc tế về Nghiên cứu Tiên tiến ở Ý, các em bé ở tuổi 7 tháng tiếp xúc với hai ngôn ngữ từ khi sinh ra được so sánh với các bạn cùng lứa được nuôi dưỡng bằng một ngôn ngữ. Trong một loạt các thử nghiệm ban đầu, các bé được trình bày một gợi ý âm thanh và sau đó cho thấy một con rối ở một bên của màn hình. Cả hai nhóm trẻ sơ sinh đã học cách nhìn vào phía bên kia của màn hình để dự đoán về con rối. Nhưng trong một loạt thử nghiệm sau đó, khi con rối bắt đầu xuất hiện ở phía đối diện màn hình, những đứa trẻ tiếp xúc với môi trường song ngữ đã nhanh chóng học cách chuyển ánh mắt dự đoán sang hướng mới trong khi những đứa trẻ khác thì không.

Hiệu ứng song ngữ cũng kéo dài với người lớn tuổi học một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ chính của họ. Trong một nghiên cứu gần đây với 44 người song ngữ Tây Ban Nha – Anh, các nhà khoa học thuộc Đại học California, San Diego đã phát hiện ra rằng những cá nhân có trình độ song ngữ cao hơn – được đo thông qua đánh giá so sánh về trình độ thông thạo từng ngôn ngữ – có khả năng chống lại chứng giảm trí nhớ và các triệu chứng khác của bệnh Alzheimer cao hơn: mức độ song ngữ càng cao, tuổi khởi phát bệnh càng muộn.

Ít ai nghi ngờ khả năng của ngôn ngữ trong việc phát triển tư duy. Nhưng lại ít ai có thể tưởng tượng rằng những từ chúng ta nghe và những câu chúng ta nói có thể để lại một dấu ấn sâu sắc như vậy?
Tài liệu: Yudhijit Bhattacharjee. Why Bilinguals Are Smarter. March 17, 2012. https://www.nytimes.com/2012/03/18/opinion/sunday/the-benefits-of-bilingualism.html

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s