Từ cải cách 2011-2020 đến cải cách 2021-2030, đại học Việt Nam vẫn chưa tìm được nguyên lý tự chủ

Hai cô sinh viên Việt Nam. Ảnh tư liệu
Hai cô sinh viên Việt Nam. Ảnh tư liệu

Ngày 29/3/2018 tại Hà Nội, Ngân hàng Thế giới phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội thảo tham vấn về chiến lược giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2035 (1). Bốn nhóm vấn đề tập trung giải quyết bao gồm đồng bộ cơ chế tự chủ, đổi mới cơ chế quản trị, hướng tới nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế, và đổi mới 18 điều liên quan đến việc nhà nước quản lý đại học.

Văn phòng chính phủ ngày 23/1/2019 đã phê duyệt đề án giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục đại học giai đoạn 2019-2025 (2). Đề án đặt mục tiêu 100% sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn về trình độ ngoại ngữ, tin học, kỹ năng mềm, để sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động. Đề án cũng đặt mục tiêu phấn đấu 100% giảng viên đại học có trình độ thạc sĩ hoặc tương đương trở lên, trong đó ít nhất 35% có trình độ tiến sĩ. Đề án cũng kêu gọi phấn đấu có ít nhất 2 cơ sở giáo dục đại học được xếp hạng trong số 100 đại học tốt nhất châu Á.

Trước đây trong ”Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020″ vào khoảng năm 2010, bộ giáo dục cũng đã đề xuất 32 mục tiêu để làm trọng điểm cho việc cải cách giáo dục (3). Bộ kêu gọi hoàn thiện cơ cấu hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đại học; điều chỉnh cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo; và đào tạo ra những con người có năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, trách nhiệm công dân, đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp, năng lực ngoại ngữ, kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp, năng lực tự tạo việc làm và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường lao động. Đề án đến năm 2020, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ khả năng tiếp nhận 30% số học sinh tốt nghiệp trung học; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề nghiệp và đại học đạt khoảng 70%; tỷ lệ sinh viên tất cả các hệ đào tạo trên một vạn dân vào khoảng 350 – 400. Thực hiện đề án đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ cho các trường đại học, cao đẳng với phương án kết hợp đào tạo trong và ngoài nước để đến năm 2020 có 25% giảng viên đại học và 8% giảng viên cao đẳng là tiến sỹ. Chương trình đề xuất trao quyền tự chủ pháp lý cho các trường đại học, cho phép các trường quyết định và chịu trách nhiệm về đào tạo, nghiên cứu, quản lý nguồn nhân lực và lập kế hoạch ngân sách. Chương trình cũng đề xuất để phát triển “luật giáo dục đại học”.

Điều còn thiếu trong các chương trình cải cách giáo dục đại học 2011-2020 là ý thức mạnh mẽ để thực hiện các đề án đặt ra cho việc cải cách (4). Quyết định loại bỏ sự kiểm soát của bộ từ các tổ chức giáo dục đại học công lập, mặc dù một quyết định cực kỳ táo bạo trong bối cảnh năm 2010, không được đính kèm với bất kỳ chi tiết nào để triển khai mục tiêu này. Hơn nữa, các bên liên quan trong chương trình cải cách 2011-2020 đã không thảo luận về ngân sách để thanh toán cho các thay đổi mà họ đề xuất, đặc biệt trong tình trạng thâm hụt tài chính công.

Nay thì gần đến 2020, nhưng có khá nhiều câu hỏi liên hệ đến hiệu quả của chương trình cải cách 2011-2020 mà chưa có dữ liệu chính xác để trả lời. Ví dụ, có bao nhiêu mục tiêu trong số 32 mục tiêu trong chương trình cải cách 2011-2020 đã được thực hiển? Thực hiện đến mức nào? Tại sao nhiều mục tiêu đã chỉ định trong chương trình cải cách 2011-2020 được lặp lại trong chương trình cải cách 2021-2030.

Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn nói với tờ New York Times ngày 14/3/2019 về tình trạng giáo dục ở Việt Nam như thế nầy: “Làm thế nào mà mọi thứ trở nên tồi tệ như vậy?” (5).

Cho đến nay, Đại học Việt Nam vẫn chưa tìm được nguyên lý tự chủ. Cho nên, mọi nỗ lực sao chép mô hình đại học nước ngoài để đổ khuôn vào cho giảng đường ta đều không đạt đến sự toàn bích, mà gian lận tài chính trong các trường đại học chỉ là ví dụ. Muốn cải cách đại học thành công thì trước tiên phải phát biểu được nguyên lý cốt lõi của đại học Việt Nam là gì, sau đó mới có sự thống nhất uyên nguyên trong hệ thống các trường đại học, cao đẳng để thực hiện những mục tiêu quốc gia.

Viết bởi tiến sĩ Phạm Đình Bá, đại học Toronto, Canada

Tài liệu:
1. http://nhandan.com.vn/giaoduc/item/35927602-xay-dung-chien-luoc-tong-the-phat-trien-giao-duc-dai-hoc-o-viet-nam.html
2. https://vnexpress.net/giao-duc/viet-nam-dat-muc-tieu-co-it-nhat-2-truong-vao-top-100-dai-hoc-chau-a-3872834.html
3. congbao.chinhphu.vn/tai-ve-van-ban-so-717-qd-ttg-16167-11069
4. Martin Hayden, Lam Quang Thiep. A 2020 Vision for Higher Education in Vietnam. International higher education 2015.
5. Mike Ives. Communist party in Vietnam expels a historian critical of its China Policy. New York Times, March 14, 2019. https://www.nytimes.com/2019/03/13/world/asia/vietnam-china-tran-duc-anh-son-south-china-sea.html

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s