Một số kinh nghiệm truyền thông của ký giả Từ Thức

Tú Cầu. Liên lạc tác giả: tucau@nghiepdoansinhvien.org

Không Có Tiêu Đề247.jpg

Do không được học kỹ thuật viết báo, người Việt Nam thường viết một cách dài dòng, lạc đề, lạc nhu cầu của người đọc, khiến độ thuyết phục không cao. Tuy nhiên, có thể khắc phục vấn đề này bằng những kỹ năng truyền thông mà nền báo chí Anh – Mỹ thường áp dụng. Đó là điều chúng tôi rút ra sau buổi trò chuyện với ký giả Từ Thức, một thân hữu ở Paris của Nghiệp đoàn Sinh viên Việt Nam.

Xin ghi nhanh một số ý kiến của bác Từ Thức trong buổi trò chuyện, để phục vụ Chương trình Đào tạo Phóng viên của Nghiệp đoàn, cùng những độc giả khác có chung nhu cầu học tập

1. Cấu trúc bài báo: công thức 5W và tầm quan trọng của phần mở bài

Để giúp độc giả nắm được thông tin đầy đủ về một sự kiện, mỗi bản tin cần trả lời được 5 câu hỏi sau:

_ What? (Chuyện gì?)

_ When? (Khi nào?)

_ Where? (Ở đâu?)

_ Why? (Tại sao?)

_ How? (Như thế nào?)

Năm câu hỏi này tạo thành công thức “5W”. Đây là một công thức đơn giản, giúp ta viết được những bài báo đạt tiêu chuẩn tối thiểu, dù chưa học trường báo chí.

Trong thời đại công nghiệp hiện nay, độc giả của báo chí là những người rất bận rộn. Họ thường đọc lướt qua câu mở đầu của các bài báo để quyết định bài nào đáng đọc tiếp, còn bài nào thì không. Vì vậy, câu đầu tiên của bài báo nên truyền đạt được cả 5W của bài. Chẳng hạn, đây là một câu mở bài đạt tiêu chuẩn “5W”:

“Tại Paris sáng nay, một tài xế say rượu đã gây tai nạn, làm 5 người thiệt mạng”.

Cũng vì độc giả thiếu thời gian, người viết nên dành phần đầu bài báo để trả lời ba câu hỏi cơ bản, là What, When và Where; nhằm tường thuật một cách khách quan những tình tiết mới nhất của vụ việc. Những nội dung cần nhiều phân tích dài dòng và chủ quan, như Why và How, nên được đặt ở nửa sau của bài báo.

2. Ngôn ngữ báo chí: ngắn gọn, dễ hiểu, rõ ràng, cụ thể

Ngôn ngữ báo chí có 4 đặc điểm, là ngắn gọn, dễ hiểu, rõ ràng và cụ thể.

_ Ngắn gọn: Đề cập thẳng vào chủ đề chính, không dùng các đoạn rào trước đón sau mà người Việt Nam quen dùng. Chỉ nên dùng các câu đơn, tức những câu chỉ gồm một cụm chủ ngữ – vị ngữ.

_ Dễ hiểu: Hạn chế dùng từ chuyên môn hoặc từ khó hiểu. Không dùng các từ viết tắt.

_ Rõ ràng: Mỗi câu chỉ mang một ý rõ ràng. Hạn chế dùng các biện pháp tu từ. Không nói nước đôi. Nói rõ những điểm mình không biết.

_ Cụ thể: Nên diễn tả những ý trừu tượng bằng các ví dụ cụ thể và các con số thống kê.

3. Thái độ với độc giả: chỉ nói điều độc giả cần, chỉ phản bác độc giả bằng cách nghĩ của độc giả

Người tiêu dùng mua hàng vì lợi ích mà món hàng mang lại, chứ không phải vì các đặc tính của món hàng. Tương tự, độc giả đọc báo vì lợi ích mà bài báo mang lại cho họ, chứ không phải vì nội dung chi tiết của bài báo.

Vì vậy, nhà báo cần dành nhiều thời gian để tìm hiểu độc giả hoặc người trả lời phỏng vấn, để nắm bắt nhu cầu của họ, nhằm cung cấp đúng thông tin mà họ cần. Ký giả Từ Thức lấy ví dụ rằng ở Pháp, người hành nghề bán hàng thường chia khách hàng thành 6 nhóm, dựa trên nhu cầu của khách. Đó là các nhóm Tiết kiệm, An toàn, Kiêu hãnh, Mới mẻ, Tiện lợi, và Dịch vụ. Người bán tiếp xúc với khách hàng thuộc nhóm nào, thì chỉ trình bày những đặc tính sản phẩm mà nhóm khách đó thật sự quan tâm.

Nếu phải tranh luận, nhà báo nên thuyết phục độc giả bằng “phương pháp Judo”. “Judo” (Nhu đạo) là một môn võ của Nhật, trong đó người ta hạ đối thủ bằng chính sức mạnh và trọng lượng của đối thủ. Tương tự như vậy, khi tranh luận, ta nên dùng chính những mâu thuẫn trong lập luận và dữ kiện của đối phương để phản bác họ, thay vì áp đặt lên họ những ý kiến chủ quan của mình.

Trong tinh thần của “phương pháp Judo”, có thể sử dụng linh hoạt các câu hỏi đóng và câu hỏi mở khi phỏng vấn hoặc tranh luận.

Khi đặt câu hỏi mở, ta cho phép người đối thoại tự do tường thuật câu truyện theo ý họ. Loại câu hỏi này khiến người đối thoại cảm thấy được tôn trọng, và giúp ta khai thác được nhiều thông tin.

Khi đặt câu hỏi đóng, ta đưa ra một danh sách các câu trả lời có sẵn, và đề nghị người đối thoại chọn lấy một. Vì vậy, có thể dùng câu hỏi đóng để phản bác người đối thoại, bằng cách buộc họ phải thừa nhận rằng lập luận và dữ kiện của họ có chỗ mâu thuẫn.

4. Nhận định

Những dòng trên là một cái nhìn thoáng qua về phong cách báo chí Anh – Mỹ. Phong cách này là một phần không thể tách rời của văn hóa Anh – Mỹ, một nền văn hóa chú trọng tinh thần khoa học thực chứng. Vì vậy, nếu các nhà báo Việt Nam dùng phương pháp khoa học thực chứng để truy tìm sự thật, rồi trình bày sự thật bằng phương pháp báo chí này, thì họ sẽ giải quyết được nhiều vấn đề mà nền báo chí Việt Nam đang gặp phải. Ngược lại, nếu nhà báo không tuân thủ phương pháp khoa học, không ưu tiên sự thật khách quan hơn niềm tin hoặc mục đích chính trị riêng của mình, thì phong cách báo chí Anh – Mỹ sẽ trở thành một công cụ tuyên truyền sắc bén.

Khi áp dụng phong cách Anh – Mỹ để tuyên truyền chính trị, người viết sẽ chủ động cung cấp các mẩu fact có lợi cho mình, và dễ nghe với độc giả, để khiến độc giả quên đi bức tranh toàn cảnh. Phương thức này khác với lối tuyên truyền của Khổng giáo Trung Quốc – chú trọng vào tính “chính danh”, và lối tuyên truyền của Pháp – chú trọng vào việc kích động cảm xúc.

Vì vậy, khi sử dụng phong cách báo chí Anh – Mỹ, người viết cần giữ mục đích tìm kiếm sự thật khách quan, giữ phương pháp khoa học, và thường xuyên theo dõi các chuyển biến trong nội tâm mình. Nếu không, người viết có thể sẽ tự lừa mình bằng chính những điều mình viết.

Tú Cầu-sinh viên ngành ngôn ngữ Anh- đại học Mở Hà Nội, thành viên nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam.

Bài viết thuộc Chương trình đào tạo phóng viên do Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam và Nghiệp đoàn báo chí Việt Nam đồng tổ chức. 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s