Lịch sử phong trào nghiệp đoàn ở nước Anh – Kỳ 3: Cuộc tổng đình công năm 1820 ở Scotland

Tú Cầu. Liên lạc tác giả: tucau@nghiepdoanbaochi.org

1820pic.jpg

Vào thế kỷ 18, nước Anh trải qua cuộc Cách mạng Công nghiệp, làm khai sinh những nghiệp đoàn đầu tiên. Trong loạt bài này, tôi sẽ điểm lại những cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành các nghiệp đoàn ở Anh quốc. Qua đó, chúng ta sẽ hiểu hơn về lịch sử của phong trào Nghiệp đoàn, và rút ra nhiều kinh nghiệm bổ ích cho phong trào nghiệp đoàn ở Việt Nam.

Kỳ 3: Cuộc tổng đình công năm 1820 ở Scotland

Năm 1820, 60 nghìn thợ thuyền Scotland đã tổ chức bạo động và đình công trong vòng một tuần, để đòi một nước Scotland độc lập khỏi Anh và có quyền phổ thông đầu phiếu. Dù cuộc tổng đình công này chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn ngủi trước khi bị dập tắt, nó là hệ quả của nhiều luồn tác động phức tạp, đến từ truyền thống dân chủ địa phương của Scotland, các tổ chức cách mạng đã hoạt động trong 3 thập niên trước đó, tình hình xã hội căng thẳng vào đầu thế kỷ 19, và các hoạt động giăng bẫy của cảnh sát.

  1. Truyền thống dân chủ địa phương ở Scotland

Scotland có một truyền thống dân chủ địa phương từ lâu đời. Trong thế kỷ 8 và 9, nước này được lãnh đạo bởi các tộc trưởng và các tiểu vương, do một vị vua đứng đầu, tất cả các vị trí vừa kể đều được bầu lên bởi một hội đồng các tộc trưởng. Sau khi chế độ phong kiến cha truyền con nối được thiết lập vững chắc vào thế kỷ 10, hội đồng Giám mục và Bá tước cố vấn cho nhà vua vẫn tồn tại và thay đổi dần, để tạo thành một Nghị viện đơn viện, nắm quyền chính trị và tư pháp vào năm 1235. Từ năm 1362, nghị viện này bao gồm ba tầng lớp là tăng lữ, chủ đất và đại diện các khu tự trị; có quyền đánh thuế, quyền lập pháp, và quyền hành xử đáng kể trong các lĩnh vực tư pháp, ngoại giao, quốc phòng. Nghị viện này cũng bầu ra một ủy ban chuyên soạn thảo các dự luật để Nghị viện bỏ phiếu thông qua. Trong quá trình Anh xâm chiếm Scotland vào thế kỷ 17, nghị viện Scotland dần bị Hoàng gia Anh thao túng, trước khi bị xóa bỏ.

Tuy nhiên, truyền thống dân chủ địa phương ở Scotland vẫn tiếp tục tồn tại dưới một hình thức khác. Từ năm 1560, Quốc hội Scotland đã quyết định chấp nhận cuộc Cải cách Kháng cách theo đề nghị của John Knox, một người Scotland theo học Jean Calvin ở Geneva. Dần dần, Giáo hội Scotland được tổ chức lại theo một mô hình mới, pha trộn giữa mô hình quản lý Giáo hội mà Calvin áp dụng ở Geneva với truyền thống dân chủ địa phương ở Scotland. Theo đó, mỗi Giáo đoàn sẽ được quản lý bởi ba loại viên chức: các trưởng lão đảm nhiệm việc quản trị, các trưởng lão đảm nhiệm việc giảng dạy (tức mục sư), và các “chấp sự” lo việc kinh tài, thiện nguyện. Các Giáo đoàn nằm gần nhau cử trưởng lão tham gia một ban quản lý cấp vùng, là Đoàn Trưởng lão. Các Đoàn Trưởng lão lại gửi đại diện đến tham dự một ban quản lý cấp quốc gia, là Đại Hội đồng. Các trưởng lão ở mỗi cấp quản lý vừa kể bình quyền với nhau, và ra quyết định bằng cách bỏ phiếu. Mỗi giáo đoàn có quyền chọn mục sư cho mình, nhưng quyết định này phải được Đoàn Trưởng lão phê chuẩn.

Mô hình vừa nêu được gọi là “Giáo hội Trưởng lão”. Do áp dụng mô hình dân chủ địa phương của Scotland, trong đó các đại biểu có quyền bỏ phiếu ngang nhau và tranh luận trước khi ra quyết định, “Giáo hội Trưởng lão” của Scotland khuyến khích quan điểm “bình quyền” và thói quen tranh luận trong dân chúng. Ngoài ra, mỗi Giáo đoàn thường có một trường học để cung cấp nền giáo dục đại trà cho dân chúng, khiến lớp người nghèo ở Scotland có trình độ học vấn và cơ hội thăng tiến cao hơn mức trung bình của châu Âu. Hệ thống trường học này được xem là có vai trò quan trọng trong việc tạo ra các thành tựu thời Khai sáng của Scotland, và việc tạo ra các “huyền thoại dân chủ”, trong đó trẻ em nghèo có thể học để trở thành ông chủ hoặc nghệ sĩ.

  1. Các tổ chức cách mạng hoạt động trước đó

Vào thế kỷ 18, một số nhóm thợ thủ công – như thợ dệt, thợ đóng giày, thợ rèn và thợ xây – tạo thành một tầng lớp trung lưu thành thị ở Scotland. Khác với giới công nhân hưởng lương và làm việc theo giờ trong các nhà máy lớn của Anh, giới thợ thủ công Scotland vẫn lao động theo hình thức khoán sản phẩm. Vì vậy, họ có thể chọn giờ lao động tùy ý, để có thời gian đọc sách và thảo luận với bạn bè. Từ đầu thập niên 1790, họ chịu nhiều ảnh hưởng từ cuộc cách mạng Pháp, một phần thông qua cuốn “Rights of Man” (1791) của Thomas Paine.

Cũng trong giai đoạn này, giới thợ Scotland thành lập tổ chức Cộng đồng Scotland Thống nhất (The Society of the United Scotmen). Cũng như tổ chức tương tự ở Ireland, hội này đặt mục tiêu thành lập một nước Cộng hòa Scotland độc lập với Anh và có quyền phổ thông đầu phiếu. Thành viên của hội được tổ chức thành các tổ hoạt động bí mật gồm 16 người, mỗi tổ cử đại biểu tham dự các hội nghị cấp cao hơn, và người của tổ này không quen người tổ khác. Trong các hội nghị, đại biểu từ các tổ ra quyết định bằng cách bỏ phiếu, tương tự mô hình Giáo hội Trưởng lão của Scotland. Giữa thập niên 1790, hội này có 3000 thành viên, đông hơn tổng số cử tri Scotland lúc đó. Năm 1797, khi Quốc hội Anh ra lệnh cưỡng bách tòng quân, khiến tâm lý bất mãn ở Scotland dâng cao, hội này gia tăng hoạt động. Họ lên kế hoạch để 50 nghìn quân Hà Lan đổ bộ vào Scotland, để từ đó đánh sang Anh, nhưng thất bại vì bị Anh đánh chặn trên biển. Họ cũng tổ chức một số cuộc bạo động, nhưng bị đàn áp. Sau đó, Cộng đồng Scotland Thống nhất vẫn tiếp tục hoạt động bí mật, và cung cấp một số lãnh đạo cho cuộc tổng đình công năm 1820.

  1. Tình hình xã hội căng thẳng vào đầu thế kỷ 19

Đầu thế kỷ 19, sự bất mãn của giới thợ Scotland tiếp tục dâng cao vì hai vấn đề, là quyền bỏ phiếu và mức sống.

Về quyền bỏ phiếu, chỉ có 1/250 dân số Scotland vào thời điểm đó có quyền này, trong khi giới thợ thuyền đã tạo thành một tầng lớp trung lưu biết đọc, viết và tranh luận chính trị ở các thành thị.

Về mức sống, dưới tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp, thu nhập của thợ dệt đã giảm một nửa trong khoảng thời gian từ năm 1800 đến 1808. Khi giới chủ từ chối tăng lương vào năm 1812, giới thợ đã đình công trong vòng 9 tuần, dưới sự hỗ trợ của một mạng lưới tổ chức tương tự Cộng đồng Scotland Thống nhất. Từ thời điểm đó, chính quyền đã mở các trung tâm hỗ trợ việc làm cho người thất nghiệp, đồng thời tăng cường cài gián điệp vào các tổ chức bí mật của giới thợ và khuyến khích thường dân tố giác, để ngăn chặn các vụ việc tương tự xảy ra. Tuy nhiên, do đợt suy thoái kinh tế sau các cuộc chiến tranh Napoleon, giới thợ tiếp tục tổ chức nhiều cuộc biểu tình, bạo loạn, như cuộc biểu tình quy tụ 40.000 người để yêu cầu mở rộng quyền bỏ phiếu và bãi bỏ giá ngô cao vào năm 1816.

  1. Các hoạt động giăng bẫy của cảnh sát

Tháng 08/1819, khoảng 60.000 dân Anh đã biểu tình ở quảng trường St.Peter, Manchester, để đòi cải cách Quốc hội nhằm khắc phục tình trạng suy thoái kinh tế. Kỵ binh Anh đàn áp cuộc biểu tình, khiến 15 người chết và khoảng 400 người bị thương. Do bị kích động bởi sự kiện này, các tổ chức cấp tiến trên khắp nước Anh đều gia tăng hoạt động vào đầu năm 1820. Trong đó, các tổ hoạt động bí mật của giới thợ Scotland đã bầu ra một Ủy ban gồm 28 người, để tổ chức việc huấn luyện quân sự và bầu Chính phủ Lâm thời cho cuộc cách mạng đòi độc lập. Ủy ban giao việc huấn luyện quân sự cho John Baird, một thợ dệt từng đi lính.

Ngày 21/03/1820, cảnh sát phát hiện ra kế hoạch này nhờ cài gián điệp vào một cuộc họp trong quán rượu ở Glasgow. Theo báo cáo của viên cảnh sát Mitchell, thì những người nổi dậy đang âm mưu đòi độc lập cho Scotland và khôi phục Nghị viện Scotland cổ. Mitchell cũng đề nghị dùng mạng lưới gián điệp của cảnh sát để phát động bạo loạn sớm hơn dự định, nhằm dụ các lãnh đạo phong trào ra khỏi nơi trú ẩn. Từ ngày hôm sau, các gián điệp của cảnh sát Scotland bắt đầu phát truyền đơn và tung tin đồn, để loan báo rằng cuộc nổi dậy sẽ diễn ra vào ngày 01/04. Từ ngày thứ Hai, 03/04, 60.000 công nhân và thợ thủ công ở nhiều vùng của Scotland đã tổng đình công để hưởng ứng lời kêu gọi.

Các tổ hoạt động bí mật bắt đầu gấp rút chế tạo vũ khí và huấn luyện quân sự ở các vùng quanh Glasgow. Họ dùng các vật dụng sẵn có từ xưởng nhuộm vải và xưởng rèn để chế tạo giáo và một loại cầu gai để ném vào ngựa. Ngày 04/04, họ tạo thành các đoàn diễu hành, mỗi đoàn có khoảng 30 người, vừa đi vừa kêu gọi thêm người ủng hộ trước khi gặp nhau ở chỗ hẹn. Nhờ mạng lưới gián điệp, cảnh sát nắm được thông tin của các đoàn người này, và bắt hoặc giải tán từng đoàn trước khi họ kịp đến chỗ hẹn. Tuy nhiên, khi cảnh sát áp giải 5 người nổi dậy đến nhà tù Greenock, dân địa phương đã bạo động để cướp ngục, khiến cảnh sát bắn trả, làm 18 dân thường bị chết.

Sau một tuần đàn áp, chính quyền bắt và kết án phản quốc tổng cộng 88 người. Hầu hết số này bị kết án lưu đày, còn 3 người cầm đầu – gồm James Wilson, Andrew Hardie và John Bard – bị xử tử bằng hình thức treo cổ. James Wilson, một thành viên cao tuổi của Cộng đồng Scotland Thống nhất, được cho là thủ lĩnh của cuộc nổi dậy. Một đám đông 20.000 người đã tập hợp để chứng kiến buổi hành hình ông.

  1. Walter Scott giải quyết mâu thuẫn

Năm 1814, Walter Scott xuất bản tiểu thuyết Waverley, phổ biến một hình ảnh lãng mạn về quê hương Scotland của ông. Nhờ đó, năm 1815, ông được mời đến ăn trưa với một hoàng tử mà sau này trở thành Vua George IV. Khi George IV lên ngôi vào năm 1821, Scott đã được phong Nam tước, và trở nên quen thuộc với với quý tộc Scotland. Để hóa giải mâu thuẫn trong cuộc bạo động năm 1820, Walter Scott đã gợi ý George IV đến thăm Scotland, biến ông này thành vua Anh đầu tiên thăm Scotland trong gần 2 thế kỷ.

Theo kịch bản mà Scott dày công chuẩn bị, tháng 08/1822, Vua George IV đã mặc trang phục váy ca-rô truyền thống của Scotland, để diễu hành cùng các quý tộc địa phương của vùng này. Cảnh sát trưởng Stirling cũng tham gia cuộc diễu hành với tư cách một tộc trưởng. Cuộc diễu hành gây chấn động dư luận, và khiến người Scotland tin rằng họ có thể vừa nằm trong Vương quốc Anh, vừa giữ được bản sắc, quyền lợi riêng của dân tộc. Ngoài ra, Walter Scott cũng đề nghị cho giới thợ dệt thất nghiệp của Scotland tham gia một dự án làm đường, để giải quyết sinh kế của họ.

Sau đó, người Scotland tiếp tục vận động đòi cải tổ Quốc hội. Năm 1832, chính quyền ban hành Đạo luật Cải cách Scotland, khiến vùng Glasgow lần đầu có đại biểu trong Quốc hội. Năm 1835, những người bị đi đày sau vụ bạo loạn năm 1820 được ân xá.

Tú Cầu- khoa Ngữ Văn Anh, đại học Mở Hà Nội, thành viên của Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam  (tổng hợp)

Bài viết thuộc Chương trình phổ biến kiến thức nghiệp đoàn lao động cho sinh viên Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s