Lãnh đạo lựa chọn nghèo đói cho dân và giàu sang cho ai?

maxresdefault.jpg

TS.Phạm Đình Bá-Đại học Toronto, Canada

Mùa hè 1945, thế chiến thứ hai gần chấm dứt, các thuộc địa của Nhật tan rã nhanh chóng. Khi Nhật đầu hàng, Hàn Quốc bị chia làm hai tại vĩ tuyến 38 thành hai khu vực, Bắc Hàn theo Cộng Sản và Nam Hàn theo Mỹ. Chiến tranh Nam Bắc bùng nổ vào tháng sáu 1950 khi quân đội Bắc Hàn xâm lấn miền Nam. Ban đầu Bắc Hàn đạt được những chiến thắng ngắn hạn, nhưng đến mùa thu 1950, Bắc Hàn lần lần phải rút lui. Vào thời điểm nầy, hai anh em họ Hwang bị chia rẽ; ông em ở lại miền Nam làm dược sĩ còn ông anh là bác sĩ bị quân đội Bắc Hàn đem về phía Bắc khi họ rút quân. Chia cách nhau từ năm 1950, họ chỉ gặp lại vào năm 2000 sau khi hai chính phủ đồng ý bắt đầu một chương trình giới hạn để đoàn tụ gia đình.

Theo chuyện kể, ông anh tiếp tục làm bác sĩ ở phía Bắc, có một công việc làm tốt ở nước nầy. Nhưng ngay cả những người có địa vị ở miền Bắc cũng không làm ăn khá. Khi đoàn tụ, ông em hỏi ông anh về đời sống dưới chế độ phía Bắc. Ông em có xe hơi, ông anh thì không có. “Anh có điện thoại không?” hỏi ông em. “Không, nhưng cháu gái làm ở bộ Ngoại Giao thì có điện thoại, nhưng nếu không có mật khẩu thì không gọi được”. Ông em thấy mọi người từ phương Bắc đến đoàn tụ đều xin tiền những bà con ở phía Nam, bởi vậy ông em đưa tiền cho ông anh. Nhưng ông anh từ chối, “chú không biết chứ chú cho nhiều vậy, chính phủ sẽ tịch thu khi anh trở về, bởi vậy anh dù muốn cũng không thể lấy tiền của chú cho được.” Khi chia tay, ông em cảm thấy anh mình rất sợ hãi, hình như lúc nào cũng đề phòng có người theo dõi và nghe lén. Ông em cũng có cảm tưởng là anh mình bị đói và thiếu ăn.

Vào năm 2000, người Nam Hàn có mức sống tương tự như như mức sống ở Tây Ban Nha. Mức sống ở Bắc Hàn thì tương tự mức sống ở những nước nghèo ở Châu Phi, khoảng 1/10 của mức sống ở Nam Hàn. Tình trạng sức khỏe của dân Bắc Hàn còn tệ nhiều, người Bắc Hàn có tuổi thọ trung bình kém hơn 10 năm tuổi thọ trung bình của người miền Nam. Bức hình so sánh khoảng cách phát triển kinh tế của Bắc và Nam Hàn, với hình từ vệ tinh của Bắc Hàn tối tăm vì không đủ điện và Nam Hàn thì sáng rực bởi các hoạt động thương mại ban đêm.

Nền kinh tế nghèo và giàu giữa Bắc Nam chỉ cách biệt trong một thời gian không dài gì. Sau thế chiến thứ hai, kinh tế cả hai miền giống nhau. Sau 1945, chính phủ hai miền đã chọn lựa các chính sách kinh tế rất khác nhau. Kinh tế thị trường ở Nam Hàn và kinh tế chỉ huy từ trung ương đảng ở Bắc Hàn. Ở Nam Hàn, sở hữu tư nhân là mô hình căn bản trong kinh tế, và chính phủ đặc nặng việc hỗ trợ cho các chính sách tăng trưởng kinh tế nhanh, kênh tín dụng cho kinh doanh và trợ cấp cho các công ty có cơ hội thành công cao.

Tình trạng ở Bắc Hàn rất khác biệt. Chế độ độc tài đảng trị được thành lập với mạo danh là nhân dân làm chủ nhưng thực ra tất cả chỉ để phục vụ cho một số lãnh đạo, con cháu và gia đình họ, cùng một nhóm nhỏ hoàn toàn trung thành trong việc bảo vệ cho thể chế độc tài thiểu số. Kinh tế chỉ huy, hủy bỏ sở hữu tư nhân và ngăn cấm các hoạt động có tính cách kinh tế thị trường. Sản lượng nông nghiệp thấp kém, thương mại trì trệ, nạn đói trong đại đa số dân đã xảy ra liên tục. Không có cơ hội sở hữu bất cứ tài sản gì, dân dần dần mất đi động lực để làm việc và dân không có lý do gì để cố gắng làm việc chỉ để làm giàu cho lãnh tụ và gia đình con cháu họ. Thể chế độc tài đảng trị là một thể chế kềm kẹp và đặt an ninh của thiểu số thống trị lên trên phúc lợi của đại đa số dân chúng. Lãnh đạo sợ cải tiến và sợ áp dụng các công nghệ mới bởi vì các thay đổi nầy làm cho lãnh đạo sợ mất khả năng kiểm soát và bóc lột toàn dân. Lãnh đạo và gia đình của lãnh đạo đã giàu rồi nên không có lý do gì mà phải tạo điều kiện cho sở hửu tài sản tư, kinh tế thị trường đúng mức, hành nghề tư nhân, cải tiến guồng máy kinh tế và chính trị. Lãnh đạo dùng giáo điều để mạo danh là làm việc cho quyền lợi chung nhưng trên thực tế tạo dựng một guồng máy bóc lột đến kỳ cùng những gì mà dân có còn sót lại.

Trong khi đó, chính phủ Nam Hàn tạo điều kiện cho tổ chức dân sự hoạt động và đóng góp vào phúc lợi chung, khuyến khích đầu tư và trao đổi thương mại. Bởi sự hình thành của một xã hội dân chủ, chính trị gia ở miền Nam tuy rất độc tài vào thời gian đầu, nhưng họ dần dần lựa chọn các chính sách có phần thể hiện quyền lợi chung. Chính phủ đầu tư đúng mức trong giáo dục, đạt được kết quả trong tạo dựng các thế hệ và lực lượng lao động có học vấn cao. Các công ty tư nhân nhanh chóng tận dụng lợi thế của dân số có học vấn tương đối, các chính sách khuyến khích đầu tư và công nghiệp hóa, xuất khẩu và chuyển giao công nghệ. Đất nước nhanh chóng trở thành một trong những phép lạ kinh tế Đông Á, một trong những quốc gia phát triển nhanh nhất trên thế giới.

Vào cuối những năm 1990, chỉ vào khoảng nửa thế kỷ, sự tăng trưởng của Nam Hàn và sự trì trệ của Bắc Hàn đã dẫn đến cách biệt gấp mười lần giữa nền kinh tế hai miền mà trước đây gần như nhau trên tất cả các bình diện – thử tưởng tượng sự khác biệt nầy trong vài thế kỷ đến. Thảm họa kinh tế của Bắc Hàn, dẫn đến sự đói khát của hàng triệu dân, so sánh với sự thành công kinh tế ở Nam Hàn là do đâu? Không phải văn hóa hay địa lý có thể giải thích được sự cách biệt nầy. Gốc rể của vấn đề là sự lựa chọn các thể chế kinh tế – Nam Hàn xây dựng một nền kinh tế bao gồm cơ hội cho mỗi cá nhân được thành công (kinh tế công bằng); Bắc Hàn xây dựng một nền kinh tế dựa vào sự bóc lột của đại đa số dân để phục vụ cho một thiểu số lãnh đao, gia đình họ, và đồng chí trong bóc lột (kinh tế bóc lột).

Hãy tưởng tượng thanh thiếu niên ở Bắc và Nam Hàn và những gì họ mong đợi từ cuộc sống. Những người ở miền Bắc lớn lên trong nghèo đói, không có sáng kiến ​​kinh doanh, sáng tạo, hoặc giáo dục đầy đủ để chuẩn bị cho công việc lành nghề. Phần lớn giáo dục mà họ nhận được ở trường là tuyên truyền thuần túy, chỉ với mục đích duy nhất là giải thích và cũng cố sự mạo danh trong tính hợp pháp của chế độ; có rất ít cuốn sách thực sự hay công nghệ phần mềm. Họ biết rằng họ sẽ không thể sở hữu tài sản, không thể khởi nghiệp hoặc trở nên thịnh vượng (ngay cả khi nhiều người tham gia vào các hoạt động kinh tế tư nhân bất hợp pháp để kiếm sống). Họ cũng biết rằng họ sẽ không có tư cách pháp lý cho các dịch vụ thị trường nơi mà họ có thể sử dụng kỹ năng để kiếm sống. Thu nhập của họ không đủ để mua hàng hóa mà họ cần và muốn. Họ không chắc chắn về sự đảm bảo của các quyền tối thiểu của con người mà công pháp quốc tế đã khẳng định (và chính phủ của họ đã ký nhưng giả dối trong thực hành).

Những người ở miền Nam có được một nền giáo dục tốt, và đối mặt với những ưu đãi khuyến khích họ nỗ lực và vượt trội trong nghề nghiệp mà họ lựa chọn. Nam Hàn có một nền kinh tế thị trường, được xây dựng trên tài sản tư nhân. Thanh thiếu niên Nam Hàn biết rằng, nếu thành công như các doanh nhân hoặc công nhân, họ có thể một ngày tận hưởng những thành quả đầu tư và nỗ lực của họ; họ có thể cải thiện mức sống, mua xe hơi, nhà cửa và mua các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Các tổ chức kinh tế công bằng ở Nam Hàn là những tổ chức cho phép và khuyến khích sự tham gia của đông đảo người dân trong các hoạt động kinh tế, tận dụng tốt nhất tài năng và kỹ năng của họ và cho phép cá nhân thực hiện các lựa chọn mà họ muốn. Để tạo các điều kiện nầy, các tổ chức kinh tế công bằng phải dựa vào sở hửu tư nhân, dựa vào một hệ thống pháp luật không thiên vị, và cung cấp các dịch vụ công cộng để mọi người có cơ hội buôn bán, giao dịch và làm thương mại – mọi người đều bình đẳng về các cơ hội nầy. Các thể chế kinh tế công bằng nầy phải tạo điều kiện cho việc hình thành và tham gia vào các hoạt động thị trường bởi các doanh nghiệp mới, và cho phép mọi người chọn nghề nghiệp mà họ thích.

Cơ hội và lựa chọn… cho ai, và để làm gì?

TS.Phạm Đình Bá gửi về cho Nghiệp đoàn sinh viên Việt Nam từ Toronto-Canada

Liên lạc tác giả: nghiepdoansinhvien@gmail.com

Tài liệu: The making of prosperity and poverty. In: Why nations fail – the origins of power, prosperity and poverty. By Daron Acemoglu, James A. Robinson. Crown Business, New York, 2012.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s