Nghĩ về Đề thi Văn tú tài, đại học 2018

Phùng Hoài Ngọc (VNTB) Ban Ra Đề Thi không chịu sự chỉ đạo nào của lãnh đạo. Họ chỉ chấp hành qui chế thi cử chung và điều chỉnh từng năm. Đó là điều cơ bản nhất như một qui chế bất thành văn khiến mấy năm nay đề thi Văn ngày càng độc lập tự chủ. Thực ra, ngày xưa việc ra đề cũng vậy thôi… Có điều, Ban ra đề thi cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của khí hậu chính trị. Nhận thức và Bản lĩnh người ra đề tới đâu thì ra đề như thế, không bị áp lực trực tiếp hay định hướng. Vì sợ trái qui chế, không lãnh đạo nào dám ra tay chỉ đạo, sợ hậu quả trách nhiệm khôn lường.
36088256_1843630012606628_2899025297561092096_n
Đề thi văn năm nay
Những giaó viên, giảng viên được Bộ tín nhiệm thì được chọn, mời ra đề. Họ không phải là cán bộ lãnh đạo quản lý trong ngành hay ngoài ngành. Khi được chọn, họ xác định đúng và đủ vai trò trách nhiệm quan trọng của họ với ngành.
Những năm gần đây ngưởi ra đề do được tiếp sức bởi không khí đấu tranh dân chủ trong cộng đồng xã hội nên bản lĩnh và nhận thức ngày càng vững vàng hơn. Song, họ vẫn biết những giới hạn khó vượt qua. Mặt khác họ cũng bị giới hạn trong bộ sách giáo khoa.
Những năm gần đây, nhờ mạng xã hội, công luận có dịp bày tỏ ý kiến quan điểm về đề thi, nhất là môn Văn tú tài và đại học. Môn Văn mang tính xã hội rộng rãi nhất, lại gắn bó mật thiết với không khí sinh hoạt chính trị tư tưởng “nhạy cảm” nên không chỉ người trong ngành mà rất khiều người ngoài ngành cũng quan tâm bàn thảo. Ý kiến khen chê vô cùng đa dạng, nhiều khi trái ngược nhau.
Với thí sinh, đề thi Văn tú tài và tuyển sinh đại học ghi dấu ấn suốt đời họ, sâu đậm hơn các môn thi khác.
Đề thi năm nay nói về ba nhà thơ, nhà văn: Nguyễn Duy, Thạch Lam, Nguyễn Minh Châu. Bài thơ Nguyễn Duy được chọn ngoài sách giáo khoa, hai tác giả kia được chọn trong sách Văn 11 và 12. Cộng đồng văn học và dư luận rộng rãi quan tâm nhiều đến bài thơ “Đánh thức tiềm lực” (trích) của Nguyễn Duy hơn vì nó gắn với thực tế cuộc sống hơn.
Tuy nhiên điều ghi nhận về bản lĩnh ban ra đề là việc chọn tác giả Nguyễn Duy có nhiều ý nghĩa.
Nguyễn Duy là một trong số ít những nhà thơ đương đại nặng lòng với đất nước.
Trong những năm gần đây, nhà thơ Nguyễn Duy được coi là nhà thơ phản biện gai góc, “khó chịu” và việc ông ly khai Hội nhà văn Việt Nam sau khi “Hội nhà văn của Hữu Thỉnh” làm khó dễ việc đi dự Đại hội nhà văn toàn quốc. Đặc biệt Ban ra đề đã tảng lờ “Chỉ thị của Tuyên giáo” gần đây về việc yêu cầu Hội đồng soạn sách giáo khoa mới loại bỏ những tác giả “có vấn đề” như đã tham gia Ban vận động Văn đoàn độc lập Việt Nam.
Bạn đọc không quên câu thơ mạnh mẽ gân guốc lạnh lùng bất ngờ của Nguyễn Duy (bài thơ Đá ơi):
“Ta mặc niệm trước Angkor đổ nát
 
đá cũng tàn hoang huống chi là kiếp người
 
Đá ơi
 
xin tạc lại đây lời cầu chúc hoà bình
 
Nghĩ cho cùng
 
Mọi cuộc chiến tranh
 
Phe nào thắng thì nhân dân đều bại”.
Chỉ riêng việc can đảm chọn Nguyễn Duy dù là bài thơ nào của ông cũng đã đáng ghi nhận sĩ khí và can đảm của Ban Ra Đề.
Bài thơ “Đánh thức tiềm lực” viết từ năm 1980-82 trong không khí khủng hoảng u uất, trì trệ toàn diện của đất nước. Nôm na là dân chúng đói khổ đến cùng cực. Lãnh đạo đất nước bất lực, vỡ trận… Nạn tham nhũng bắt đầu tranh thủ tung hoành. Văn chương nghệ thuật ngơ ngác, sáng tác cầm chừng cho có. Vẫn có những văn nghệ sĩ viết và diễn xuất nhợt nhạt qua loa để lĩnh lương công chức, chẳng lẽ ngồi chơi không.
Giữa không khí ê trệ mục ruỗng đó, bài thơ Nguyễn Duy như tiếng sét giữa trời quang. Nguyễn Duy cùng với những tác gỉa khác bắt đầu rụt rè tìm hướng đi mới như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Minh Châu, Lưu Quang Vũ…
Bàn về Câu I (Đọc hiểu) chủ đề là thơ Nguyễn Duy
Bài thơ thơ “Đánh thức tiềm lực” hơn 200 câu thơ tự do, chứa đựng nhiều chủ đề tản mạn. Phê phán nghệ thuật đương đại đồng thời chỉ trích tư tưởng chính trị tắc tị, nhà cầm quyền giả dối, vô trách nhiệm. Ngôn ngữ thơ thực ra đậm đà ngôn ngữ báo chí, do vậy nghệ thuật văn chương chưa được coi trọng. Tiếng thơ Nguyễn Duy lúc này là nói thẳng nói thật, nói cho được ý mình, bất kể nghệ thuật ngôn từ chưa được nhuần nhuyễn.
Đoạn trích của Ban ra đề nhằm vào đoạn “Đánh thức tiềm lực đất đai và tài nguyên khoáng sản”. Đọan này chưa phải trọng tâm bài thơ dài. Bởi vậy dư luận phê phán khá quyết liệt và cho rằng đề thi không hợp thời. Giá như đề thi ra cách đây 30 năm thì thích hợp.
Rằng hay thì thật là hay nhưng… hơi trễ.
“Đánh thức tiềm lực” là một bài thơ hay, nhưng chọn làm đề thi năm 2018 thì lại dở.
Đây là bài thơ Nguyễn Duy viết từ những năm 80 thế kỷ trước. Lúc đó dân ta đói dài mà vẫn còn đó “rừng vàng, bể bạc, khoáng sản dưới đất, trong lòng biển..”.
Thế nhưng, nay còn gì nữa mà “đánh thức”?
Nhà thơ Nguyễn Duy có lẽ đã nhường sân thơ cho hậu bối, như cô giáo thạc sĩ Trần Thị Lam. Cô ấy tỉnh thức hơn nhiều người cùng thời:
“Đất nước mình buồn quá phải không anh
Biển bạc, rừng xanh, cánh đồng lúa biếc
Rừng đã hết và biển thì đang chết
Những con thuyền nằm nhớ sóng khơi xa…”
Phải rồi, rừng đã cho thuê và chặt cây cồ thụ gần xong! Biển đã hút gần cạn dầu. Nhiều quan chức đã chia nhau bán chác phần dễ khai thác. Tiềm lực dầu khí chui vào túi bọn tư bản đỏ cả rồi. Khỏi cần đánh thức. Phần còn lại Tàu cộng nó giữ chặt, ai đến gần nó doạ bắn. Khoáng sản thì đào gần kiệt rồi. Sông đã cạn vì lạm dụng xây thuỷ điện, núi đã mòn và lở lói bất ngờ giết chết người !
“Tiềm lực cụ thể”của VN giờ nằm không ít trong tài khoản quan chức khắp thế giới, chỉ có chủ tài khoản mới “đánh thức” được thôi.
Còn có ba vùng đất đắc địa sắp chuyển thành “nhượng địa 99 năm” dù mang tên mỹ miều là “đặc khu”. (“Bộ CT quyết rồi, chúng ta ra luật thôi”- lời CTQH Nguyễn Thị Kim Ngân).
“Đánh thức đất đai” thức dậy, chuẩn bị cho chủ đất đi ở đợ nước ngoài trên chính quê hương mình.
935 nghìn học sinh làm bài này sẽ được thử thách kiến thức xã hội và thời sự. Sẽ có những bài văn lạ hoặc chỉ hô khẩu hiệu. Đáp án của Ban Ra Đề sẽ mở lòng như thế nào để ghi nhận suy nghĩ thế sự của học sinh? Cái gì cần đánh thức ở Việt Nam bây giờ? Đó là tiềm lực con người Việt Nam. Cụ thể, đó là tinh thần yêu nước, trách nhiệm công dân trước hoạ mất nước sờ sờ trước mắt. Đó là xây dựng ý thức nhân quyền và chế độ dân chủ.
Đánh thức trí tuệ, nhân tâm để không tự huỷ hoại đời sống tinh thần lành mạnh của dân tộc vốn đã xây đắp bồi bổ bốn ngàn năm.
Đánh thức quan trí, “sao được cho ra cái giống người” công dân.
Đánh thức lòng yêu nước của toàn dân, trước hết là giới có học và người lao động trí óc (có bằng cấp) mà họ vẫn tưởng nhầm họ mặc nhiên là giới trí thức.
Bàn về Câu II (Làm văn)
Đề thi yêu cầu thí sinh so sánh nghệ thuật đối lập của truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của nhà văn Thạch Lam với truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu.
Câu hỏi này rất thâm thuý và sẽ cho nhiều đáp án mở, tuỳ theo cách làm bài của thí sinh có chấp nhận được hay không.
Câu 2 yêu cầu thí sinh so sánh nghệ thuật miêu tả đối lập của nhà văn Thạch Lam trong Tự lực văn doàn – truyện Hai đứa trẻ với nghệ thuật tương tự của nhà văn Nguyễn Minh Châu nhà văn cách mạng với truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”. Truyện Nguyễn Minh Châu chúng tôi đã bàn bạc khá kỹ nhân môn thi Văn 2016 chọn làm đề thi. Truyện này là một tác phẩm còn chứa nhiều bất cập, lúng túng, mâu thuẫn của nhà văn mặc dù ông có sáng tạo và thiện chí.
Trong khi đó, “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam đã định hình xác định giá trị trong giới nghiên cứu và giảng dạy văn học Việt Nam suốt cả nửa thế kỷ qua. Đó là một kiệt tác, không thể chê vào đâu được.
Bây giờ Ban Ra Đề đặt hai tác phẩm lên bàn cân cho thí sinh so sánh. Một tác phẩm trước cách mạng, một tác phẩm cách mạng.
Khen chê đánh giá sao đây?
Cho dù đây là câu hỏi mở, ban ra đề không có ý mớm lời gợi ý cho thí sinh, nhiều thí sinh ắt sẽ bất ngờ, không khỏi hoang mang. Hiện nay GV sắp chấm thi đã hoang mang rồi. Còn chờ Đáp án của Bộ tung ra, hẳn sẽ còn nhiều tranh cãi.
Nếu đúng theo ý đồ của Ban Ra Đề thi, đúng như giá trị hai tác phẩm, thì câu trả lời hay nhất sẽ phải là “nghệ thuật Thạch Lam điêu luyện hơn nghệ thuật Nguyễn Minh Châu”.
Nhiều GV trung học than rằng đề thi này vừa sức… giáo viên !?
Phùng Hoài Ngọc-VNTB
Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s