Câu chuyện công đoàn độc lập: Trước khi đập một ngôi nhà, cần có bản vẽ của ngôi nhà mới

Tháng 3 này, câu chuyện về công đoàn độc lập lại được đưa ra. Tôi có đọc mấy bài thấy bài về công đoàn một số tác giả, với các tựa đề kiểu như Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam hãy tự giải thể! hay những bài viết chỉ trích nhà nước không cho lập công đoàn độc lập.  Những bài viết này chủ yếu mô tả tình trạng chất lượng kém và đạo đức kém của công đoàn quốc doanh và ước mơ có một tổng liên đoàn lao động độc lập- gồm những công đoàn độc lập thay thế. 

 

Trên quan điểm tranh luận đa chiều, tôi có nhận xét rằng những bài luận trên chưa nêu ra được một giải pháp thay thế, tác giả của những bài trên thì chưa được đào tạo hoạt động nghiệp đoàn bao giờ. Do chưa được đào tạo bài bản nên chưa có kiến thức cơ sở về nghiệp đoàn độc lập, cho nên dẫn đến tình trạng đáng tiếc là họ hiểu rất cạn về nghiệp đoàn nói chung và công đoàn nói riêng. Có những nhà báo còn không biết rằng nghiệp đoàn độc lập thì tự do thành lập, không cần xin phép .

Trước khi người ta đập một ngôi nhà thì người ta cần có sẵn bản vẽ của ngôi nhà mới sắp xây trên nền đất cũ đó. Nói cách khác, phải có hình dung chi tiết về tổng liên đoàn độc lập thì mới có thể trình bày được rõ ràng các bước tiến hành, mà điều này thì chỉ có được ở những nhà lãnh đạo nghiệp đoàn hàng chục năm kinh nghiệm dày dặn. Hiện nay trên thế giới, có hai tổ chức về vấn đề lao động lớn nhất và quan trọng nhất, là ILO và ITUC. ILO có trụ sở tại Thụy Sĩ, ITUC ( International Trade Union Confederation – Tổng liên đoàn lao động thế giới)  có trụ sở ở vương quốc Bỉ. ILO thiên về làm việc trên các công đoàn được chính phủ cử sang, trong khi ITUC thiên về làm việc với các công đoàn độc lập, không chịu sự kiểm soát của các chính phủ.

ituclogojpg-3504037_p9.jpg
Logo của ITUC- Tổng liên đoàn lao động thế giới

Một vị chủ tịch của ITUC, khi hết nhiệm kỳ, đã được ILO mời về làm chủ tịch, vì những kinh nghiệm quý báu của ông trong thời gian dài làm việc trong lĩnh vực quyền của người lao động, quyền thành lập nghiệp đoàn, công đoàn…Để tổ chức được những nghiệp đoàn độc lập và công đoàn độc lập cũng phải tuần tự các bước, có trình tự hàng dọc và hàng ngang, một cách khoa học và ngăn nắp, theo các khung có sẵn của quốc tế. Tại nhiều nước, một nhóm công nhân tự phát có thể lập nghiệp đoàn độc lập, công đoàn độc lập, nhưng để được công nhận trong cộng đồng tự do như ITUC thì cũng phải có cơ cấu nghiệp đoàn mẫu, nếu không thì không thể hợp tác quốc tế được, bất kể anh đến từ một nước tự do hay một nước độc tài.

Hiện nay, cách dùng từ để hiểu về tổ chức độc lập của những công nhân vẫn không thống nhất ở Việt Nam. Nhiều người, kể cả những nhà báo đọc nhiều, vẫn thích dùng từ “công đoàn” ( labour union). Trong khi đó, một từ có sắc thái gần nghĩa với mong muốn của mọi người hơn, phải là từ “nghiệp đoàn” (trade union). Công đoàn được các định nghĩa trong luật học là một tổ chức chính trị, nhưng nghiệp đoàn thì được hiểu là một tổ chức xã hội dân sự. Ngày nay, trong các văn bản dịch sang tiếng Việt, người ta hiểu tổng liên đoàn là một tập hợp gồm nhiều liên đoàn con, chứ không phải là một tập hợp gồm những công đoàn con. Trong cách dịch và cách sử dụng danh từ “nghiệp đoàn”, màu sắc chính trị của danh từ giảm đi và do đó, khả năng rủi ro do đụng độ với chính quyền và công an cũng giảm đi. Một tổ chức bảo vệ quyền của công nhân Việt Nam ra đời từ rất sớm là Liên đoàn Lao động Việt Tự Do (gọi tắt là Lao Động Việt) định nghĩa rằng họ là tổng của các số hạng những nghiệp đoàn, thay vì dùng từ công đoàn.

Trở lại bài luận của tác giả Thiền Lâm, đó là một bài luận chưa gợi mở ra con đường hành động. Nếu một công nhân học thấp và ít có điều kiện tiếp xúc với các văn bản do người có kinh nghiệm viết, họ rất dễ ngộ nhận công đoàn là tổ chức của các công nhân trong cùng một công ty, cùng một vị trí địa lý, thành ra rất khó để anh ta có thể cầm bài báo rủ bạn lập công đoàn. Tuy nhiên với danh từ nghiệp đoàn, người ta dễ hình dung hơn rằng đó là tổ chức của những người cùng ngành nghề, cho dù họ một người ở nhà máy A, một người ở nhà máy B. Và một điều thuận tiện hơn, thành lập nghiệp đoàn độc lập thì không cần phải xin phép chính quyền lôi thôi, vì đích thân chính quyền cũng đã ký các công ước quốc tế cho phép như vậy. Riêng về công đoàn, muốn thành lập, quy trình rất khó khăn, nhất là khâu xin giấy phép. Một cách cụ thể hơn, nghiệp đoàn thiên về điều chỉnh mối quan hệ giữa công nhân với giới chủ, trong khi công đoàn thiên về điều chỉnh mối quan hệ giữa công nhân với nhà nước. Trong hai loại hoạt động đó, đối với người công nhân Việt Nam hiện nay,  hoạt động nghiệp đoàn an toàn hơn và khả thi hơn hoạt động công đoàn.

Và kể cả ngay khi có luật cho phép công đoàn độc lập, được ban hành bởi đích thân chính phủ Hà Nội, thì cũng không dễ gì mà nhanh chóng có được công đoàn độc lập ở Việt Nam. Như đã nói từ đầu, muốn đập một cái nhà thì phải có bản vẽ của ngôi nhà mới. Muốn giải tán Tổng liên đoàn lao động Việt Nam thì Tổng liên đoàn ( hay Liên đoàn) thay thế hiện đang ở đâu? Và nếu chưa có thì phải xây dựng nó như thế nào? Hết thảy những điều này đều cần các chuyên gia dày dặn kinh nghiệm về công đoàn, am hiểu cả lý thuyết lẫn thực hành. Nói cách khác, nhà báo nào muốn viết về vấn đề công đoàn hay nghiệp đoàn thì cũng phải đi học đàng hoàng, nếu không rất dễ sa vào võ đoán và suy diễn. 

Những người cùng ngành nghề ở Việt Nam chưa hiểu ở một mức độ cần thiết về nghiệp đoàn, chưa được tiếp xúc với các quy trình tổ chức mẫu của quốc tế. Chỉ khi nào các nghiệp đoàn cơ sở đã mạnh và các thành viên có kiến thức cơ sở về vấn đề thì mới có thể tiến hành xây dựng các tổ chức thực sự bảo vệ người công nhân, như các nhà báo Việt Nam mong muốn.

Nghiệp đoàn độc lập là một kẽ hở hiếm hoi,  dân tộc Việt Nam cần phải biết tận dụng tối đa kẽ hở này để thay đổi vận mệnh của mình.

 

Viết bởi Nguyễn Nam, điều phối viên.

Bài viết thuộc Chương trình đào tạo cán bộ nghiệp đoàn lao động do Nghiệp đoàn sinh viên  Việt Nam chủ trì.   Xem chi tiết về chương trình tại đây : https://goo.gl/NejyS4

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s